به وب سایت رسمی گروه مدرسه حقوق ، خوش آمدید  09122330365

 ضمن تشکر از شما کاربر عزیز که سایت مدرسه حقوق را جهت استفاده از خدمات ما انتخاب نموده اید به اطلاع شما میرسانیم این سایت با هدف ارتقاء سطح اطلاعات حقوقی و رفع نیازها و مشکلات حقوقی شما راه اندازی گشته و در جهت نیل به این هدف و رفع اشکالات موجود و ارائه خدمات بهتر ، رهنمودها و انتقادات و پیشنهادات شما کاربر عزیز را می طلبد . لازم بذکر است در طراحی و ارائه مطالب سعی بر رعایت سادگی و دسترسی آسان به مطالب و مشکلات متداول حقوقی گشته که جامعه بیشتر با آن دست به گریبان است.

تا چه قبول افتد و چه در نظر آید.

ضمنا کاربران محترم  می توانند از طریق قسمت ارتباط با ما و یا از طریق ایمیل این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید و یا gmail.com@ تقاضای خود را در زمینه استفاده از خدمات وکالتی و یا مشاوره حقوقی وکلای مجرب پایه یک دادگستری عضو گروه مدرسه حقوق در تمام نقاط داخل و یا خارج از کشور و نیز در زمینه مهاجرت اعلام نمایند تا در اسرع وقت با ایشان تماس حاصل گردد .

فروض‌ مختلف‌ شهادت‌ اهل‌ سنت‌ و اهل‌ كتاب‌ در دادرسي‌هاي‌ قضايي

 فروض‌ مختلف‌ شهادت‌ اهل‌ سنت‌ و اهل‌ كتاب‌ در دادرسي‌هاي‌ قضايي

متن سئوال

 

الف . شهادت‌ اهل‌ سنت‌ عليه‌ اهل‌ تشيع‌ (چنانچه‌ خواهان‌ سني‌ مذهب‌ و خوانده‌ شيعه‌ باشد) دردعاوي‌ مالي‌ يا كيفري .
ب . شهادت‌ اهل‌ سنت‌ عليه‌ اهل‌ سنت‌ (چنانچه‌ خواهان‌ و خوانده‌ هردو سني‌ باشند) در دعاوي مالي‌ يا كيفري .
ج . شهادت‌ اهل‌ سنت‌ چنانچه‌ خواهان‌ و خوانده‌ هر دو شيعه‌ باشند; ليكن‌ شهودشان‌ سني‌ باشددر دعاوي‌ مالي‌ يا كيفري .
د. شهادت‌ اهل‌ سنت‌ به‌ نفع‌ اهل‌ تشيع‌ (چنانچه‌ خواهان‌ دعوي‌ شيعه‌ و خوانده‌ دعوي‌ سني مذهب باشد)
ه . شهادت‌ اهل‌ كتاب‌ در دعاوي‌ له‌ يا عليه‌ مسلمانان

 

 

 

متن پاسخ

 

از نظر قوانين‌ و مقررات ، بر اساس‌ بند 3 ماده‌ 155 قانون‌ آئين‌ دادرسي‌ دادگاههاي‌ عمومي‌ و انقلاب‌ درامور كيفري‌ يكي‌ از شرايط شاهد ايمان‌ است . همچنين‌ به‌ موجب‌ ماده‌ 233 قانون‌ آئين‌ دادرسي‌ مدني دادگاه هاي‌ عمومي‌ و انقلاب‌ مصوب‌ 1379، صلاحيت‌ گواه‌ برابر شرايط مندرج‌ در بخش‌ چهارم‌ از كتاب‌ دوم در امور كيفري‌ اين‌ قانون‌ مي باشد كه‌ مقصود همان‌ قانون‌ آئين‌ دادرسي‌ كيفري‌ مصوب‌ 78 مي باشد.
بنابراين‌ از نظر قانوني ، در رسيدگي‌ به‌ دعاوي‌ اعم‌ از مدني‌ و جزايي‌ در صورت‌ استناد به‌ شهادت‌ شهود،رعايت‌ شرط مزبور لازم‌ و ضروري‌ است .
اما از نگاه‌ فقهي‌ پذيرفتن‌ شهادت‌ اهل‌ سنت‌ نظرات‌ مختلفي‌ مطرح‌ گرديده‌ است‌ و بطور كلي ، دو ديدگاه وجود دارد:
نظريه‌ اول : عدم‌ پذيرش‌ به‌ طور مطلق‌ ـ بر اساس‌ اين‌ ديدگاه‌ ايمان‌ به‌ معناي‌ خاص‌ آن‌ (يعني‌ اعتقاد به امامت‌ ائمه‌ اثني‌ عشر (عليهم السلام ) از جمله‌ شرايط معتبر در شهادت‌ است‌ بنابراين‌ شهادت‌ غير مؤمن‌ فاقدارزش‌ قضايي‌ است .
اين‌ ديدگاه‌ از سوي‌ برخي‌ از فقها پذيرفته‌ شده‌ و شهادت‌ اهل‌ سنت‌ بطور كلي ، فاقد ارزش‌ قضايي‌ شمرده شده‌ است 1 و برخي‌ نيز بر آن‌ ادعاي‌ اجماع‌ كرده اند2 و در نظر برخي‌ از آنان ، حتي‌ شهادت‌ اهل‌ سنت‌ به‌ نفع شيعه‌ و خود اهل‌ سنت‌ هم‌ معتبر نمي باشد.3
نظريه‌ دوم : برخي‌ ديگر از فقها در حكم‌ مسأله‌ قايل‌ به‌ تفصيل‌ شده اند و بين‌ جاهل‌ قاصر و جاهل‌ مقصرفرق‌ گذاشته اند. چون‌ كسي‌ كه‌ در انتخاب‌ مذهب‌ تقصير كرده‌ باشد، وصف‌ فسق‌ و ظلم‌  بر او صادق‌ بوده‌ وچنين‌ فردي‌ صلاحيت‌ شهادت‌ را ندارد اما كسي‌ كه‌ جاهل‌ قاصر باشد شهادت‌ وي‌ به‌ مقتضاي‌ اطلاقات‌ روايات مورد پذيرش‌ است .4
در روايت‌ محمد بن‌ مسلم‌ از امام‌ باقر (ع ): آمده‌ است : «قال : لو كان‌ الامرالينا لأجزنا شهاده‌ الرجل‌ اذا علم منه‌ خير مع‌ يمين‌ الخصم‌ في‌ حقوق‌ الناس .»5 محمد بن‌ مسلم‌ از امام‌ باقر (ع ) نقل‌ كردند كه‌ ايشان‌ فرمودند: «اگراختيار قضاء حكومت‌ در دست‌ ما باشد ما شهادت‌ هر مردي‌ را كه‌ علم‌ به‌ خير و صواب‌ او باشد همراه‌ با سوگندطرف‌ او در حقوق الناس‌ اجازه‌ مي دهيم .»
شهيد ثاني‌ با خدشه‌ نمودن‌ در فاسق‌ و ظالم‌ شمردن‌ همه‌ مخالفان ، معتقد است‌ كه‌ فسق‌ با انجام‌ عملي محقق‌ مي شود كه‌ در اعتقاد وي‌ چنين‌ عملي‌ معصيت‌ شمرده‌ شود اما انجام‌ فعلي‌ كه‌ مطابق‌ اعتقاد وي‌ باشد براو ظالم‌ و فاسق‌ صدق‌ نمي كند و حق‌ اين‌ است‌ كه‌ عدالت‌ در همه‌ ملل‌ با فرض‌ عمل‌ آنان‌ بر حسب‌ مقتضاي دين‌  و مذهب‌ متصور است .6
آيت‌ الله‌ العظمي‌ ناصر مكارم‌ شيرازي‌ در اين‌ خصوص‌ مي فرمايد: «اهل‌ سنت‌ در صورتي‌ كه‌ از نظراعتقادي‌ مستضعف‌ و از نظر جنبه هاي‌ عملي‌ عادل‌ بوده‌ باشند و فسقي‌ از آنها ديده‌ نشود شهادت‌ آنها در تمام صور بالا7 پذيرفته‌ شود ...»8
در برخي‌ از روايات‌ كه‌ امور خاصي‌ همچون‌ فسق‌ و كفر به‌ مخالفان‌ نسبت‌ داده‌ شده‌ است‌ منظور از آنهاناصبي ها هستند9 كه‌ با انكار مباني‌ عقيدتي‌ دين‌ اسلام‌ از دين‌ خارج‌ هستند و در واقع‌ مسلمان‌ به‌ حساب نمي آيند.
اجماع‌ مورد ادعا نيز، با وجود مخالفان‌ نظريه‌ اول ، نمي تواند صحت‌ داشته‌ باشد و حتي‌ اگر اجماع‌ نيزپذيرفته‌ شود شامل‌ مخالفي‌ كه‌ جاهل‌ قاصر است‌ نمي باشد.10
بنابراين ، در مواردي‌ كه‌ شاهد از اهل‌ سنت‌ باشد در صورتي‌  شهادت‌ وي‌ عليه‌ شيعه‌ پذيرفته‌ مي شود كه جاهل‌ قاصر باشد، اما در صورتي‌ كه‌ جاهل‌ مقصر باشد شهادت‌ وي‌ فاقد اعتبار قضايي‌ است‌ اما در صورتي‌ كه مشهود عليه‌ از اهل‌ سنت‌ باشد بر اساس‌ قاعده‌ الزام ، شهادت‌ چنين‌ فردي‌ داراي‌ ارزش‌ و اعتبار است‌ هر چندشاهد جاهل‌ مقصر باشد.11
آيت‌ الله‌ العظمي‌ صافي‌ گلپايگاني‌ در خصوص‌ شهادت‌ اهل‌ سنت‌ عليه‌ اهل‌ سنت‌ مي گويد: «قبول‌ است البته‌ با وجود شرائط معتبره‌ نزد اهل‌ سنت .»12
همچنين‌ ايشان‌ شهادت‌ اهل‌ سنت‌ به‌ نفع‌ شيعه‌ را چنانچه‌ مدعي‌ شيعه‌ و مدعي عليه‌ سني‌ باشدمي پذيرند و مي فرمايند: (قبول‌ آن‌ «الزامالهم » بعيد نيست .)13
قاعده‌ الزام‌ از قواعد معتبر در فقه‌ شيعه‌ است‌ كه‌ بر اساس‌ آن‌ در حكومت‌ اسلامي ، مخالفان‌ ملزم‌ به‌ رعايت معتقدات‌ و احكام‌ مذهب‌ خويش‌ هستند.14
مدرك‌ اين‌ قاعده‌ روايتي‌ است‌ كه‌ علي‌ بن‌ ابي‌ حمزه‌ نقل‌ مي كند. «عن‌ علي بن ابي حمزه‌ انه‌ سأل اباالحسن (ع ) عن‌ المطلقه‌ علي‌ غير السنه‌ أيتزوجها الرجل‌ ؟ فقال : الزموهم‌ من‌ ذلك‌ ماالزموه‌ انفسهم‌ و فلا بأس بذلك .»15
ظهور روايت‌ و قاعده‌ مذكور در اين‌ است‌ كه‌ اهل‌ سنت‌ را مي توان‌ به‌ پيروي‌ از مقتضاي‌ مذهبشان‌ الزام كرد.16
تذكر دو نكته‌ لازم‌ به‌ نظر مي رسد:
1 ـ بر اساس‌ هر دو ديدگاه‌ ياد شده‌ قاضي‌ محكمه‌ مي تواند از نظرات‌ شهود اهل‌ سنت‌ بهره برداري‌ نمايد،بطوري‌ كه‌ هرگاه‌ از شهادت‌ و سخن‌ چنين‌ افرادي‌ براي‌ قاضي‌ علم‌ حاصل‌ شود بر اساس‌ مقتضاي‌ علم‌ خودمي تواند حكم‌ دهد.17
2 ـ ملاحظه‌ كلمات‌ و عبارات‌ فقها حاكي‌ از اين‌ است‌ كه‌ قبول‌ امامي‌ بودن‌ شاهد يا تفصيل‌ بين‌ غيرامامي‌ درقبول‌ شهادت‌ در امور كيفري‌ و مالي‌ يكسان‌ است .
بنابراين‌ پاسخ‌ بندهاي‌ مختلف‌ سؤال‌ مذكور به‌ شرح‌ ذيل‌ مي باشد:
الف . شهادت‌ اهل‌ سنت‌ به‌ زيان‌ يا به‌ سود شيعه‌ چه‌ در دعاوي‌ مالي‌ و چه‌ در دعاوي‌ كيفري‌ بر اساس‌ يك نظر در صورتي‌ پذيرفته‌ مي شود كه‌ شاهد جاهل‌ قاصر باشد نه‌ مقصر; و بر اساس‌ نظر ديگر تحت‌ هيچ‌ شرايطي پذيرفته‌ نمي شود.
ب . شهادت‌ اهل‌ سنت‌ به‌ زيان‌ يا به‌ سود اهل‌ سنت‌ در دعاوي‌ مالي‌ و كيفري‌ به‌ حكم‌ قاعده‌ الزام‌ داراي ارزش‌ قضايي‌ است .
ج . شهادت‌ اهل‌ كتاب‌ عليه‌ و له‌ مسلمانان‌ پذيرفته‌ نمي شود زيرا يكي‌ از شرايط لازم‌ در ارزش‌ شهادت شاهد، مسلمان‌ بودن‌ وي‌ است . البته‌ همانطور كه‌ اكثر فقها متذكر شده اند تنها شهادت‌ «ذمي‌ بر وصيت‌ مسلمان مقبول‌ است‌ مشروط بر اينكه‌ مسلمان‌ عادل‌ جهت‌ شهادت‌ وجود نداشته‌ باشد. مستند اين‌ فتوي‌ آيه‌ مباركه‌ «اذحضر احدكم‌ الموت‌ حين‌ الوصيه‌ اثنان‌ ذواعدل‌ منكم‌ او اخران‌ من‌ غيركم »18 و روايات‌ معتبر مي باشد.19
در پايان‌ جهت‌ مزيد اطلاع‌ برخي‌ از استفتائات‌ به‌ عمل‌ آمده‌ از محضر مراجع‌ عظام‌ در اين‌ زمينه‌ را به استحضار مي رساند:
سؤال
1 ـ شهادت‌ در كدام‌ يك‌ از حالت هاي‌ زير از جهت‌ شرعي‌ حجيت‌ دارد؟
الف . شهادت‌ اهل‌ سنت‌ عليه‌ شيعه‌ (چنانچه‌ مدعي‌ سني‌ و مدعي عليه‌ شيعه‌ باشد)
ب . شهادت‌ اهل‌ سنت‌ عليه‌ اهل‌ سنت‌ (چنانچه‌ مدعي‌ و مدعي عليه‌ هر دو سني‌ باشند)
ج . شهادت‌ اهل‌ سنت‌ چنانچه‌ مدعي‌ و مدعي عليه‌ هر دو شيعه‌ باشند، ليكن‌ شهودشان‌ سني‌ باشد.
د. شهادت‌ اهل‌ سنت‌ به‌ نفع‌ شيعه‌ (چنانچه‌ مدعي‌ شيعه‌ و مدعي عليه‌ سني‌ باشد)
ه'  . شهادت‌ اهل‌ كتاب‌ در دعاوي‌ له‌ يا عليه‌ مسلمانان .
2 ـ آيا در فروض‌ فوق‌ ميان‌ دعاوي‌ كيفري‌ با حقوقي‌ تفاوتي‌ هست ؟20

 

آيت‌ الله‌ العظمي‌ لطف‌ الله‌ صافي‌ گلپايگاني
«الف . قبول‌ نيست‌ والله‌ العالم .
ب . قبول‌ است‌ البته‌ با وجود شرائط معتبره‌ نزد اهل‌ سنت‌ والله‌ العام .
ج . قبول‌ نيست‌ والله‌ العالم .
د. قبول‌ آن‌ الزامالهم‌ بعيد نيست‌ والله العالم .
ه' . قبول‌ نيست‌ والله‌ العالم .
2 ـ بلي‌ ظاهرا تفاوت‌ نيست‌ والله‌ العالم .»
آيت‌ الله‌ العظمي‌ ناصر مكارم‌ شيرازي
«اهل‌ سنت‌ در صورتي‌ كه‌ از نظر اعتقادي‌ مستضعف‌ و از نظر جنبه هاي‌ عملي‌ عادل‌ بوده‌ باشند وفسقي‌ ازآنها ديده‌ نشود شهادت‌ آنها در تمام‌ صور بالا پذيرفته‌ مي شود (آيت‌ الله‌ العظمي‌ خوئي‌ «جلد اول‌ مباني‌ ص‌ 80نيز اشاره‌ به‌ اين‌ معني‌ كرده اند) ولي‌ شهادت‌ اهل‌ كتاب‌ له‌ و عليه‌ مسلمانان‌ مقبول‌ نيست‌ مگر در بعضي‌ از مواردخاص‌ كه‌ در بعضي‌ از آيات‌ قرآن‌ (آيه‌ 106 سوره‌ مائده ) به‌ آن‌ اشاره‌ شده‌ است . هميشه‌ موفق‌ باشيد.»

 

 
» موضوعات مطالب سایت «
 
 
مدرسه حقوق ایرانصفحه اصلی || درباره ما || پاسخ به سوالات شما || تماس با ما
feed-image