به وب سایت رسمی گروه مدرسه حقوق ، خوش آمدید  09122330365

 ضمن تشکر از شما کاربر عزیز که سایت مدرسه حقوق را جهت استفاده از خدمات ما انتخاب نموده اید به اطلاع شما میرسانیم این سایت با هدف ارتقاء سطح اطلاعات حقوقی و رفع نیازها و مشکلات حقوقی شما راه اندازی گشته و در جهت نیل به این هدف و رفع اشکالات موجود و ارائه خدمات بهتر ، رهنمودها و انتقادات و پیشنهادات شما کاربر عزیز را می طلبد . لازم بذکر است در طراحی و ارائه مطالب سعی بر رعایت سادگی و دسترسی آسان به مطالب و مشکلات متداول حقوقی گشته که جامعه بیشتر با آن دست به گریبان است.

تا چه قبول افتد و چه در نظر آید.

ضمنا کاربران محترم  می توانند از طریق قسمت ارتباط با ما و یا از طریق ایمیل این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید و یا gmail.com@ تقاضای خود را در زمینه استفاده از خدمات وکالتی و یا مشاوره حقوقی وکلای مجرب پایه یک دادگستری عضو گروه مدرسه حقوق در تمام نقاط داخل و یا خارج از کشور و نیز در زمینه مهاجرت اعلام نمایند تا در اسرع وقت با ایشان تماس حاصل گردد .

قتل‌ خطاي‌ محض‌ و مسؤول‌ پرداخت‌ ديه

 

قتل‌ خطاي‌ محض‌ و مسؤول‌ پرداخت‌ ديه

متن سئوال

 

همراه‌ مسؤول‌ برگزاري‌ اردوي‌ بسيج‌ دانش آموزي‌ يكي‌ از پايگاه ها اسلحه‌ كلاشينگف‌ بدون خشاب‌ و تير بوده‌ است‌ كه‌ ايشان‌ اسلحه‌ را (به‌ هرجهت‌ قانوني‌ يا ...) در اختيار دانش آموزان‌ قرارمي داده‌ است . يكي‌ از دانش آموزان‌ كه‌ متاسفانه‌ فشنگ‌ همراه‌ خود داشته‌ است‌ با انگشت‌ خود فشنگ‌ راداخل‌ لوله‌ اسلحه‌ جاي‌ داده‌ و اسلحه‌ مسلح‌ مي گردد، در همين‌ هنگام‌ فرد ديگري‌ بدون‌ برنامه‌ از پيش تعيين‌ شده‌ كنار آن‌ مسؤول‌ يك‌ ترقه‌ صوتي‌ منفجر مي نمايد، مسؤول‌ اردو كه‌ از مسلح‌ بودن‌ سلاح بي اطلاع‌ بوده‌ است‌ با عصبانيت‌ اسلحه‌ را از دست‌ آن‌ دانش آموز گرفته‌ خشاب‌ همراه‌ خود را روي اسلحه‌ سوار نموده‌ از ضامن‌ اسلحه‌ را خارج‌ مي كند كه‌ به‌ ناگاه‌ دست‌ وي‌ روي‌ ماشه‌ رفته‌ اسلحه شليك‌ مي نمايد و گلوله‌ به‌ يكي‌ از دانش آموزان‌ اصابت‌ كرده‌ نامبرده‌ فوت‌ مي نمايد. خواهشمند است عنوان‌ قتل‌ را از باب‌ عمد، شبه‌ عمد، در حكم‌ شبه‌ عمد يا خطاي‌ محض‌ و مسئول‌ پرداخت‌ ديه‌ به اولياي دم‌ را تعيين‌ فرماييد.

 

 

 

متن پاسخ
در اين‌ جا سه‌ نظريه‌ قابل‌ طرح‌ است :
نظريه‌ نخست :
بر اساس‌ نظر فقها،1 هرگاه‌ قاتل‌ قصد فعل‌ و قصد قتل‌ نداشته‌ باشد قتل‌ خطاي‌ محض‌ است‌ حضرت‌ امام خميني‌ در اين‌ باره‌ مي نويسد: والخطاء المحض‌ المعبر عنه‌ بالخطأ الذي‌ لاشبهه‌ فيه‌ هو ان‌ لا يقصد الفعل‌ و لاالقتل .2
بر اساس‌ مفروضات‌ سؤال ، قاتل‌ قصد فعل‌ بر روي‌ مقتول‌ را نداشته‌ و دست‌ وي‌ به‌ ناگاه‌ بر روي‌ ماشه اسلحه‌ قرار گرفته‌ است‌ بنابراين‌ از نظر فقهي‌ قتل‌ واقع‌ شده‌ موضوعا خطاي‌ محض‌ است .
نظريه‌ دوم :
در نظر برخي‌ از فقها، حتي‌ قصد فعل ، در صورتي‌ كه‌ قاتل‌ از خالي‌ بودن‌ اسلحه‌ از گلوله‌ اطمينان‌ داشته باشد; موجب‌ تحقق‌ قتل‌ از نوع‌ عمد يا شبه‌ عمد نخواهد بود. در نظر اين‌ فقيهان ، اطمينان‌ قاتل‌ از خالي‌ بودن اسلحه‌ از گلوله ، نه‌ تنها موجب‌ زوال‌ عنوان‌ قتاله‌ بودن‌ آن‌ مي گردد بلكه‌ گويا قاتل‌ قصد انجام‌ فعلي‌ را بر روي مقتول‌ نداشته‌ است .
در اين‌ باره‌ استفتائاتي‌ وجود دارد كه‌ در ذيل‌ به‌ آن ها اشاره‌ مي شود:

 

سؤال
شخصي‌ تفنگ‌ را به‌ طرف‌ ديگري‌ نشانه‌ گرفت‌ و گفت‌ مي زنم ، گفت‌ اگر جرأت‌ داري‌ بزن‌ و آن شخص‌ به‌ گمان‌ اين‌ كه‌ اسلحه‌ از فشنگ‌ خالي‌ است ، شليك‌ كرده‌ است‌ حكم‌ مسأله‌ را بيان‌ فرماييد؟

 

آيت‌ الله‌ العظمي‌ محمد علي‌ اراكي‌ (ره )
اگر يقين‌ داشته‌ اسلحه‌ خالي‌ است‌ و احتمال‌ هم‌ نمي داده‌ وجود فشنگ‌ را، قتل‌ عمد نيست ، بلكه‌ شبه عمد هم‌ نيست‌ بلكه‌ خطاي‌ محض‌ است .3

 

سؤال
هرگاه‌ شخصي‌ بر حسب‌ مسؤوليت‌ خويش‌ اسلحه‌ بودن‌ تير و خشاب‌ را در اختيار افراد شركت كننده‌ در يك‌ اردو قرار دهد و يكي‌ از اين‌ افراد به‌ طور پنهاني‌ گلوله‌ شخصي‌ خود را در درون‌ لوله اسلحه‌ جاي‌ دهد و مسؤول‌ مذكور با اطمينان‌ بر خالي‌ بودن‌ اسلحه‌ و عدم‌ اطلاع‌ از اقدام‌ فرد مورد نظر،اسلحه‌ را از وي‌ گرفته‌ و خشاب‌ تيرهاي‌ مشقي‌ را در اسلحه‌ جاي‌ بدهد و ناگاه‌ دست‌ وي‌ روي‌ ماشه اسلحه‌ رفته‌ و تير اصلي‌ جاسازي‌ شده‌ در لوله‌ اسلحه‌ شليك‌ شده‌ و يكي‌ از آن‌ افراد به‌ قتل‌ برسد،خواهشمند است‌ بفرماييد:
الف . قتل‌ مزبور را با توجه‌ به‌ عدم‌ رعايت‌ مقررات‌ نظامي‌ (مثل‌ ممنوعيت‌ گرفتن‌ اسلحه‌ به‌ سوي افراد به‌ هيچ‌ وجه ) آيا مي توان‌ در حكم‌ شبه‌ عمد تلقي‌ كرد يا قتل‌ از مصاديق‌ خطاي‌ محض‌ محسوب مي گردد؟
ب . در صورت‌ لزوم‌ پرداخت‌ ديه‌ به‌ اولياي‌ دم ، پرداخت‌ آن‌ به‌ عهده‌ كيست ؟
ج . آيا تعزير چنين‌ شخصي‌ با توجه‌ به‌ عدم‌ رعايت‌ نظامات‌ و مقررات‌ و بيم‌ تجري‌ ديگران ،مشروع‌ است ؟4

 

آيت‌ الله‌ العظمي‌ محمد فاضل‌ لنكراني
«الف . اگر مطمئن‌ بوده‌ كه‌ اسلحه‌ خالي‌ است‌ از مصاديق‌ خطاي‌ محض‌ است .
ب . اگر به‌ اقرار قاتل‌ ثابت‌ شده‌ ديه‌ بر ذمه‌ خود قاتل‌ است‌ و اگر با بينه‌ ثابت‌ شود يا با مشاهده‌ كارشناس‌ وعلم‌ حاكم‌ ثابت‌ شده‌ يا به‌ قسامه‌ ثابت‌ شود در تمام‌ اين‌ صور ديه‌ بر عهده‌ عاقله‌ است .
ج . چنانچه‌ حاكم‌ شرع‌ براي‌ حفظ نظم‌ يا جلوگيري‌ از تجري‌ لازم‌ دانست‌ مي تواند تعزير كند.»
آيت‌ الله‌ العظمي‌ سيد عبدالكريم‌ موسوي‌ اردبيلي
«در فرض‌ سؤال‌ قتل‌ خطايي‌ است‌ زيرا كسي‌ كه‌ در قتل‌ مباشرت‌ داشته‌ نه‌ تنها قصد قتل‌ يا هرگونه‌ فعلي نسبت‌ به‌ مقتول‌ نداشته‌ بلكه‌ تعمدي‌ در برخورد دست‌ با ماشه‌ و شليك‌ گلوله‌ هم‌ نداشته‌ و برخورد خطايي‌ ومن‌ غير توجه‌ بوده‌ است‌ ولي‌ با توجه‌ به‌ اين‌ كه‌ گلوله‌ را ديگري‌ مخفيانه‌ در اسلحه‌ جاي‌ داده‌ خصوصا كه‌ چنين حقي‌ هم‌ نداشته‌ و هنگام‌ تحويل‌ نيز هم‌ چيزي‌ نگفته‌ و اسلحه اي‌ كه‌ در معرض‌ شليك‌ و كشتن‌ است‌ در اختيارمسؤول‌ گذاشته‌ و مسؤول‌ نيز توجه‌ و التفاتي‌ به‌ مسلح‌ بودن‌ اسلحه‌ نداشته ، لذا سبب‌ اقوي‌ از مباشر است‌ ومسؤوليت‌ و ضمان‌ بر عهده‌ اوست‌ نه‌ عاقله‌ مسوول‌ مزبور، و هر كسي‌ كه‌ خلاف‌ مقررات‌ عمل‌ كرده‌ اعم‌ از مقام مسؤول‌ و پايين تر قابل‌ تعزير است .»
نظريه‌ سوم :
در مقابل‌ اين‌ نظر، در ديدگاه‌ برخي‌ از فقها، اطمينان‌ قاتل‌ از خالي‌ بودن‌ اسلحه‌ از گلوله ، مانع‌ تحقق‌ قصدفعل‌ از سوي‌ قاتل‌ نمي باشد بنابراين‌ چون‌ قاتل‌ اطمينان‌ به‌ خالي‌ بودن‌ اسلحه‌ داشته‌ تنها عنوان‌ قتاله‌ بودن‌ ياغالبا كشنده‌ بودن‌ آن‌ زايل‌ مي شود و وجود قصد فعل‌ موجب‌ تحقق‌ فعل‌ شبه‌ عمد خواهد بود هرچند به‌ خالي بودن‌ اسلحه‌ از گلوله‌ اطمينان‌ داشته‌ باشد. در اين‌ باره‌ استفتائي‌ وجود دارد كه‌ به‌ آن‌ اشاره‌ مي شود:

 

سؤال
مثلا حسن‌ اسلحه‌ را جهت‌ ترساندن‌ به‌ طرف‌ حسين‌ بگيرد و عمدا اسلحه‌ را مسلح‌ نمايد و بعدبراي‌ اين‌ كه‌ اسلحه‌ را از مسلح‌ بودن‌ خارج‌ نمايد گلنگدن‌ را مي كشد لكن‌ يادش‌ مي رود كه‌ قبلا خشاب‌ رااز اسلحه‌ بيرون‌ بياورد در نتيجه‌ يك‌ تير فشنگ‌ به‌ بيرون‌ پرتاب‌ و يك‌ تير فشنگ‌ ديگر به‌ جاي‌ آن‌ ازخشاب‌ داخل‌ لوله‌ اسلحه‌ مي رود و حسن‌ به‌ اعتقاد اين‌ كه‌ ديگر اسلحه‌ مسلح‌ نمي باشد ماشه‌ را كشيده اسلحه‌ شليك‌ و منتهي‌ به‌ قتل‌ حسين‌ مي گردد.
آيا به‌ نظر حضرتعالي‌ در اين‌ مورد قتل‌ عمدي‌ محسوب‌ مي گردد يا شبه‌ عمدي‌ يا خطايي ؟

 

آيت‌ الله‌ العظمي‌ سيد علي‌ خامنه اي
«در مفروض‌ كلام‌ در حكم‌ شبه‌ عمد است .»5
آن‌ چه‌ لازم‌ است‌ يادآوري‌ شود اين‌ است‌ كه‌ از ديدگاه‌ قانونگذار، قتل‌ در مفروض‌ سؤال ، در حكم‌ شبه عمد است‌ و بر اساس‌ ماده‌ 616 قانون‌ مجازات‌ اسلامي‌ قابل‌ تعزير است‌ زيرا قاتل‌ مقررات‌ و نظامات‌ مربوط رارعايت‌ نكرده‌ و در اثر آن‌ قتل‌ واقع‌ شده‌ است . به‌ طوري‌ كه‌ اگر نظامات‌ مربوط به‌ اسلحه ، رعايت‌ مي شد قتل مذكور واقع‌ نمي شود. به‌ كارگيري‌ اسلحه‌ جنگي‌ هميشه‌ اين‌ احتمال‌ را در بر دارد كه‌ ممكن‌ است‌ خطري‌ در پي داشته‌ باشد چه‌ حتي‌ با وجود نبودن‌ خشاب‌ يا نبود گلوله‌ اين‌ احتمال‌ هست‌ كه‌ از سابق‌ گلوله‌ در آن‌ گير كرده‌ واكنون‌ شليك‌ شود. در تبصره‌ 3 ماده‌ 295 قانون‌ مجازات‌ اسلامي‌ آمده‌ است :
«هرگاه‌ بر اثر بي‌ احتياطي‌ يا بي‌ مبالاتي‌ و يا عدم‌ مهارت‌ و عدم‌ رعايت‌ مقررات‌ مربوط به‌ امري‌ قتل‌ ياضرب‌ يا جرح‌ واقع‌ شود به‌ نحوي‌ كه‌ اگر آن‌ مقررات‌ رعايت‌ مي شد حادثه اي‌ اتفاق‌ نمي افتاد قتل‌ و يا ضرب‌ و ياجرح‌ در حكم‌ شبه‌ عمد خواهد بود.»
در نتيجه‌ با لحاظ اين‌ امر قتل‌ واقع‌ شده‌ در حكم‌ شبه‌ عمد خواهد بود.
پاسخ‌ بخش‌ پاياني‌ سؤال :
در مورد بند آخر سؤال‌ يعني‌ مسؤول‌ پرداخت‌ ديه ، دو قول‌ مطرح‌ است . برخي‌ از فقها كه‌ قتل‌ را شبه‌ عمدمي دانند،6 و فقهايي‌ كه‌ قائل‌ به‌ خطاي‌ محض‌ بودن‌ قتل‌ هستند، به‌ شرط آن‌ كه‌ قتل‌ با اقرار قاتل‌ ثابت‌ شده باشد، ديه‌ را بر عهده‌ خود قاتل‌ مي دانند.7 اما در عين‌ حال‌ اگر كسي‌ كه‌ گلوله‌ را از پيش ، به‌ طور پنهاني‌ در اسلحه جاي‌ داده‌ و بدون‌ اظهار اين‌ موضوع ، آن‌ را در اختيار مباشر كه‌ نسبت‌ به‌ وجود گلوله‌ جاهل‌ است‌ قرار داده‌ است اگر مي دانسته‌ كه‌ از آن‌ اسلحه‌ در جهت‌ مزبور استفاده‌ مي شود سبب‌ شمرده‌ شده‌ و در اين‌ حالت‌ سبب‌ از مباشراقوي‌ بوده‌ و ضمان‌ و ديه‌ بر عهده‌ او خواهد بود.8 همچنان‌ كه‌ در فتواي‌ يكي‌ از فقهاي‌ معاصر كه‌ قبلا بيان‌ شده سبب‌ را مسؤول‌ پرداخت‌ ديه‌ دانسته‌ است .

 

 
» موضوعات مطالب سایت «
 
 
مدرسه حقوق ایرانصفحه اصلی || درباره ما || پاسخ به سوالات شما || تماس با ما
feed-image