به وب سایت رسمی گروه مدرسه حقوق ، خوش آمدید  09122330365

 ضمن تشکر از شما کاربر عزیز که سایت مدرسه حقوق را جهت استفاده از خدمات ما انتخاب نموده اید به اطلاع شما میرسانیم این سایت با هدف ارتقاء سطح اطلاعات حقوقی و رفع نیازها و مشکلات حقوقی شما راه اندازی گشته و در جهت نیل به این هدف و رفع اشکالات موجود و ارائه خدمات بهتر ، رهنمودها و انتقادات و پیشنهادات شما کاربر عزیز را می طلبد . لازم بذکر است در طراحی و ارائه مطالب سعی بر رعایت سادگی و دسترسی آسان به مطالب و مشکلات متداول حقوقی گشته که جامعه بیشتر با آن دست به گریبان است.

تا چه قبول افتد و چه در نظر آید.

ضمنا کاربران محترم  می توانند از طریق قسمت ارتباط با ما و یا از طریق ایمیل این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید و یا gmail.com@ تقاضای خود را در زمینه استفاده از خدمات وکالتی و یا مشاوره حقوقی وکلای مجرب پایه یک دادگستری عضو گروه مدرسه حقوق در تمام نقاط داخل و یا خارج از کشور و نیز در زمینه مهاجرت اعلام نمایند تا در اسرع وقت با ایشان تماس حاصل گردد .

مسؤوليت‌ خسارات‌ وارده‌ توسط شخص‌ تحت‌ تعليم‌ رانندگي

 

مسؤوليت‌ خسارات‌ وارده‌ توسط شخص‌ تحت‌ تعليم‌ رانندگي

متن سئوال

 

به‌ نظر برخي‌ از فقهاي‌ عظام‌ چنانچه‌ فرد تحت‌ تعليم‌ رانندگي‌ دقيقا دستورات‌ و فرامين‌ معلم خويش‌ را اجرا نموده‌ باشد و معلم‌ رانندگي‌ نيز از امكانات‌ ترمز و كلاج‌ جهت‌ هدايت‌ اتومبيل‌ بهره مندباشد و در حين‌ رانندگي‌ حادثه اي‌ رخ‌ دهد مسؤوليت‌ جبران‌ خسارت‌ بر عهده‌ معلم‌ بوده‌ و فرد تحت تعليم‌ هيچگونه‌ مسؤوليتي‌ نخواهد داشت‌ حال‌ خواهشمند است‌ با توجه‌ به‌ سكوت‌ قانون‌ و در اجراي اصل‌ 167 قانون‌ اساسي‌ پاسخ‌ فقهي‌ و مستدل‌ سؤالات‌ ذيل‌ را به‌ نحوي‌ كه‌ بتواند مورد استناد احكام قضايي‌ اينجانب‌ قرار گيرد بيان‌ فرماييد:
الف . نظر مبارك‌ حضرت‌ عالي‌ در مورد مسأله‌ فوق‌ چيست ؟
ب . چنانچه‌ در اين‌ حادثه‌ معلم‌ و متعلم‌ رانندگي‌ هر دو فوت‌ نمايند و مقصر فرد تحت‌ تعليم‌ باشد ـالبته‌ دستورات‌ معلم‌ را اجرا كرده‌ است‌ ـ چگونه‌ خواهد بود حكم‌ ديه‌ ايشان ؟
ج . چنانچه‌ در حادثه‌ فوق‌ ـ فرض‌ ب‌ مسأله‌ ـ يكي‌ از ايشان‌ يعني‌ مربي‌ يا فرد تحت‌ تعليم‌ فوت نمايد و ديگري‌ زنده‌ بماند چگونه‌ خواهد بود حكم‌ ديه‌ ايشان ؟
د. آيا مي توان‌ حكم‌ مربي‌ رانندگي‌ را در مسأله‌ فوق‌ با مربي‌ شنا يكي‌ دانست‌ چرا كه‌ حضرت‌ امام (ره ) نظرشان‌ اين‌ بود كه‌ مربي‌ شنا فقط در صورتي‌ ضامن‌ است‌ كه‌ فرد تحت‌ تعليم‌ صغير بوده‌ باشدو الا در صورتي‌ كه‌ متعلم‌ كبير باشد و مربي‌ شنا نيز حاضر بوده‌ ليكن‌ متعلم‌ فوق‌ شود مربي‌ ضامن نيست ، علت‌ اين‌ فرق‌ چيست‌ و آيا وجود و عدم‌ وجود قرارداد ضمانت‌ براي‌ مربي‌ رانندگي‌ يا شنامعتبر است‌ يا خير؟

 

 

 

متن پاسخ
پاسخ‌ سؤال‌ اول
در اين‌ مسأله‌ دو نظريه‌ است :
نظريه‌ اول
اين‌ مسأله‌ از باب‌ اجتماع‌ سبب‌ و مباشر است‌ و شخص‌ تحت‌ تعليم‌ در ايجاد تصادف‌ مباشرت‌ داشته‌ ومربي‌  و معلم‌ سبب‌ پيدايش‌ تصادف‌ است‌ چون‌ فرد تحت‌ تعليم‌ با اعتماد بر او وسيله‌ نقليه‌ را مي راند. و فقهارضوان‌ الله‌ عليهم‌ در باب‌ اجتماع‌ سبب‌ و مباشر فرموده اند ضمان‌ بر عهده‌ مباشر است‌ مگر اين‌ كه‌ سبب‌ اقوي از مباشر باشد.
حضرت‌ امام‌ (ره ) در تحرير در مورد تزاحم‌ سبب‌ و مباشر فرموده اند:
اگر سبب‌ و مباشر اجتماع‌ كنند پس‌ با مساوات‌ آن‌ دو در فعل‌ يا اقوي‌ بودن‌ مباشر، مباشر ضامن‌ است‌ ماننداين‌ كه‌ يك‌ نفر چاه‌ بكند و ديگري‌ مباشرتا كسي‌ را درون‌ چاه‌ بيندازد ... ولي‌ اگر مباشر ضعيف‌ بود و سبب‌ قوي بود پس‌ ضمان‌ بر عهده‌ سبب‌ است‌ مثلا اگر كسي‌ چاه‌ را در راه‌ بكند و آن‌ را بپوشاند و ديگري‌ با جهل‌ به‌ وجودچاه ، كسي‌ را به‌ زمين‌ بزند پس‌ او داخل‌ چاه‌ بيفتد و كشته‌ شود پس‌ ضمان‌ بر عهده‌ سبب‌ يعني‌ چاه كن‌ است .1
صاحب‌ جواهر (ره ) در اين باره‌ مي فرمايد:
اگر در موردي‌ اجتماع‌ مباشر با سبب‌ باشد و هر دو در اسناد فعل‌ به‌ آنها مساوي‌ باشند يا مباشر اقوي باشد، مباشر ضامن‌ است‌ و من‌ مخالفي‌ در اين‌ مسأله‌ نيافتم‌ بلكه‌ در كشف‌ اللثام‌ فرموده‌ اصحاب‌ بر اين‌ فتوي اتفاق‌ نظر دارند مانند كسي‌ كه‌ چاه‌ بكند و ديگري‌ كسي‌ را در درون‌ چاه‌ بيندازد مگر اين‌ كه‌ مباشر ضعيف‌ باشدكه‌ در اين‌ صورت‌ سبب‌ ضامن‌ است‌ مثلا اگر مباشر نسبت‌ به‌ كار سبب‌ جاهل‌ باشد سبب‌ ضامن‌ است‌ چون اقوي‌ از مباشر است .2 براي‌ مثال‌ كسي‌ چاه‌ را كنده‌ در خارج‌ ملك‌ خودش‌ و روي‌ آن‌ را پوشانده‌ تاكسي‌ درون‌ آن سقوط كند و ديگري‌ با جهل‌ به‌ وجود چاه‌ كسي‌ را به‌ زمين‌ زده‌ و او درون‌ چاه‌ افتاده‌ است‌ .
منظور از مغرور شدن‌ مباشر در عبارت‌ فقها جاهل‌ بودن‌ او به‌ واقعيت‌ و به‌ فعل‌ سبب‌ است . مثلا كسي‌ كه غذاي‌ متعلق‌ به‌ غير را نزد شخصي‌ مي آورد و او به‌ تصور اين‌ كه‌ غذا مال‌ آورنده‌ آن‌ است‌ و آورنده‌ آن‌ راضي است‌ آن‌ غذا را تناول‌ مي كند در اينجا خورنده‌ غذا در مصرف‌ كردن‌ آن‌ و اتلاف‌ آن‌ مباشرت‌ داشته‌ است  ولي چون‌ از جانب‌ آورنده‌ غذا مغرور شده‌ و فكر مي كرده‌ غذا ملك‌ آورنده‌ آن‌ است‌ پس‌ مباشر ضامن‌ نيست‌ وآورنده‌ آن‌ كه‌ سبب‌ اتلاف‌ است‌ و اقوي‌ از مباشر است‌ ضامن‌ مي باشد.
در ماده‌ 363 قانون‌ مجازات‌ اسلامي‌ نيز آمده‌ است‌ كه‌ اگر سبب‌ اقوي‌ از مباشر باشد سبب‌ ضامن‌ است .
در مسأله‌ مورد سؤال‌ نيز مي توان‌ گفت‌ از باب‌ اجتماع‌ سبب‌ و مباشر است‌ چون‌ شخص‌ تحت‌ تعليم رانندگي‌ مباشرت‌ در ايجاد تصادف‌ داشته‌ و مربي‌ سبب‌ است‌ پس‌ اگر سبب‌ اقوي‌ از مباشر باشد مثلا اگرشخص‌ تحت‌ تعليم‌ آگاهي‌ كامل‌ به‌ رانندگي‌ نداشته‌ باشد و با اعتماد بر تعليم‌ دهنده‌ رانندگي‌ مي كند و تصورمي كند آنچه‌ انجام‌ مي دهد درست‌ است‌ چون‌ در معرض‌ ديد مربي‌ است‌ و اگر اشتباه‌ باشد او تذكر خواهد دادولي‌ مربي‌ با عدم‌ تذكر نسبت‌ به‌ كار اشتباه‌ او، باعث‌ مغرور شدن‌ او شده‌ و اغراء به‌ جهل‌ نموده‌ است‌ پس‌ سبب اقوي‌ از مباشر است‌ و ضامن‌ ديه‌ فرد تحت‌ تعليم‌ مي باشد. همچنين‌ شخص‌ تحت‌ تعليم‌ فكر مي كرده‌ كه‌ مربي شخص‌ ماهر و با تجربه اي‌ است‌ و هرگاه‌ بخواهد در اثناي‌ رانندگي‌ تصادف‌ و حادثه اي‌ پديد آيد مربي‌ دخالت كرده‌ و با تحت‌ اختيار داشتن‌ ابزار كنترلي‌ مثل‌ كلاچ‌ و ترمز مانع‌ از بروز حادثه‌ خواهد شد و بناي‌ ارتكازي‌ وعقلايي‌ در كار تعليم‌ رانندگي‌ هم‌ بر همين‌ شرط بوده‌ است‌ كه‌ او در اين‌ امور دخالت‌ كند و چون‌ مربي‌ به‌ واسطه بي احتياطي ، بي مبالاتي‌ ، و يا نداشتن‌ مهارت‌ كافي ، موجب‌ بروز حادثه‌ شده‌ است ، باعث‌ مغرور شدن‌ شخص تحت‌ تعليم‌ شده‌ و در نتيجه‌  سبب‌ اقوي‌ از مباشر بوده‌ و مربي‌ ضامن‌ است .
حضرت‌ آيت‌ الله‌ بهجت‌ در مورد تصادف‌ ماشين‌ تحت‌ تعليم‌ تصريح‌ مي كنند كه : ظاهرا سبب‌ اقوي‌ ازمباشر است .3
در اينجا ذكر اين‌ نكته‌ لازم‌ است‌ كه‌ اگر حادثه‌ به‌ نحوي‌ باشد كه‌ ربطي‌ به‌ سبب‌ و مباشر نداشته‌ مثلا يك دفعه‌ براي‌ ماشين‌ نقص‌ فني‌ پيدا شده‌ و باعث‌ حادثه‌ گرديده‌ هيچ‌ كس‌ ضامن‌ نيست‌ چون‌ در اين‌ حادثه‌ مربي نقش‌ نداشته‌ است . چنانچه‌ فقها در نظاير آن‌ فرموده اند كه‌ اگر حادثه‌ مستند به‌ راننده‌ نباشد، ضامن‌ نيست .

 

سؤال
سنگي‌ كه‌ روي‌ جاده‌ بوده‌ به‌ طور ناگهاني‌ از زير چرخ‌ اتومبيل‌ در حال‌ حركت‌ خارج‌ شده‌ و به ماشين‌ ديگري‌ كه‌ پشت‌ سر آن‌ حركت‌ مي كرده‌ خورده‌ و اتفاقا موجب‌ مرگ‌ يكي‌ از سرنشينان‌ آن‌ ماشين شده‌ است‌ كارشناسان‌ آگاه‌ و متعهد راهنمايي‌ و رانندگي‌ اتومبيل‌ جلويي‌ را بي تقصير شناخته اندضمان‌ و مسؤوليت‌ اين‌ حادثه‌ بر عهده‌ كيست ؟

 

آيت‌ الله‌ العظمي‌ ناصر مكارم‌ شيرازي
«در فرض‌ مسأله‌ راننده‌ اتومبيل‌ جلويي‌ در برابر اين‌ حادثه‌ مسؤول‌ نيست .»4
آيت‌ الله‌ العظمي‌ سيد محمدرضا گلپايگاني‌ (ره )
«در فرض‌ سؤال‌ كه‌ استناد صدمه‌ و ضرر به‌ راننده‌ معلوم‌ نيست‌ حكم‌ به‌ ضمان‌ مشكل‌ است .»5

 

سؤال
شخصي‌ راننده‌ تراكتور است‌ روزي‌ چند نفر از او تقاضاي‌ مي نمايند كه‌ آنها را در تريلي‌ تراكتورسوار كند در بين‌ راه‌ بدون‌ اين‌ كه‌ تراكتور تصادف‌ كند و يا راننده‌ تقصير بنمايد پيم‌ بريده‌ و تريلي از جاده‌ منحرف‌ مي شود افرادي‌ كه‌ در تريلي‌ نشسته‌ بودند پرت‌ مي شوند و يكي‌ از آنها فوت‌ مي نمايدآيا راننده‌ ضامن‌ است‌ يا خير؟

 

آيت‌ الله‌ العظمي‌ سيد محمدرضا گلپايگاني‌ (ره )
«در فرض‌ مسأله‌ كه‌ مسافرين‌ خودشان‌ تقاضاي‌ سوار شدن‌ نموده اند اگر راننده‌ در رانندگي‌ خود تقصيرنكرده‌ باشد ضامن‌ نيست‌ و در نزاع‌ موضوعي‌ مرافعه‌ شرعيه‌ لازم‌ است .»6

 

نظريه‌ دوم
اين‌ مسأله‌ از باب‌ اجتماع‌ سبب‌ و مباشر و اقوي‌ بودن‌ سبب‌ نيست ; بلكه‌ از باب‌ فروع‌ سبب‌ است‌ و بايدببينيم‌ آيا عرفا سبب‌ حادثه‌ راننده‌ شمرده‌ مي شود و حادثه‌ مستند به‌ او است‌ يا عرفا حادثه‌ را به‌ مربي‌ نسبت مي دهند و او را مقصر مي شمرند، يا با توجه‌ به‌ اين‌ كه‌ هر دو نفر ابزار كنترل‌ كننده‌ ماشين‌ را در اختيار داشته اند وماشين‌ را كنترل‌ نكرده اند حادثه‌ مستند به‌ هر دو است‌ و مربي‌ در همان‌ لحظه‌ اول‌ تعليم‌ به‌ متعلم‌ ياد مي دهد كه پدال‌ وسط ترمز است‌ و يا خود متعلم‌ به‌ اين‌ مسأله‌ كه‌ پدال‌ وسط جهت‌ ترمز است‌ و كار آن‌ كنترل‌ ماشين مي باشد آگاهي‌ دارد; بنابراين‌ هردو مي توانسته اند ماشين‌ را با استفاده‌ از ترمز كنترل‌ كنند و از اين‌ جهت‌ اغراء به جهل‌ نبوده‌ پس‌ بايد ما صورتهاي‌ متعدد مسأله‌ را بررسي‌ كنيم‌ و ببينيم‌ كه‌ در كدام‌ صورت‌ عرفا حادثه مستند به راننده‌ است‌ و در كدام‌ صورت‌ حادثه‌ عرفا مستند به‌ مربي‌ است‌  و در كدام‌ صورت‌ حادثه‌ مستند به‌ هردو نفراست‌ و درصد استناد به‌ هر كدام‌ چه‌ اندازه‌ است . ظاهرا در مسأله‌ هفت‌  صورت‌ وجود دارد كه‌ آنها را بررسي مي كنيم ، نظير مسأله‌ شنا كه‌ فقها آن‌ را از فروع‌ مسأله‌ سبب‌ ذكر كرده اند نه‌ از فروع‌ اجتماع‌ سبب‌ و مباشر; بنابراين آيا سبب‌ غرق‌ شدن‌ يا تصادف‌ تفريط خود متعلم‌ است‌ يا سبب‌ آن‌ تفريط مربي :
1 ـ اگر متعلم‌ طبق‌ دستورات‌ مربي‌ عمل‌ مي نموده ; ولي‌ به‌ جهت‌ خطاي‌ مربي‌ يا اهمال‌ او حادثه‌ اتفاق افتاده‌ است ، مربي‌ ضامن‌ است‌ و ديه‌ متعلم‌ و ساير خسارات‌ وارده‌ بر عهده‌ او است . مثلا اگر مربي‌ شخص متعلم‌ را برخلاف‌ مقررات‌ در خيابانهاي‌ شلوغ‌ آورده‌ يا در اثناي‌ تعليم‌ به‌ كار ديگري‌ هم‌ مثل‌ مكالمه‌ با تلفن همراه‌ اشتغال‌ داشته‌ و در نتيجه‌ به‌ خاطر غفلت‌ مربي‌ حادثه‌ پديد آمده ، در اين‌ صورت‌ مربي‌ ضامن‌ است ; زيرادر اين‌ موارد كه‌ متعلم‌ به‌ دستورات‌ مربي‌ عمل‌ مي نموده‌ است‌ و قصور از ناحيه‌ مربي‌ بوده‌ است‌ عرفا حادثه‌ رابه‌ مربي‌ اسناد مي دهند. نظير جايي‌ كه‌ طبيب‌ براي‌ بيمار دارويي‌ را اشتباها تجويز كند و بيمار به‌ خاطر اعتمادبرگفته‌ طبيب‌ دارو را طبق‌ دستور مصرف‌ كند و فوت‌ كند و مرگ‌ او مستند به‌ مصرف‌ اين‌ دارو باشد در اين صورت‌ پزشك‌ ضامن‌ ديه‌ او است .7 همچنين‌ نظير غرق‌ شدن‌ متعلم‌ شنا اگر غرق‌ او مستند به‌ قصور مربي باشد.
2 ـ اگر متعلم‌ به‌ خاطر عدم‌ مهارت‌ و عدم‌ آشنايي‌ با فن‌ رانندگي‌ نتوانست‌ به‌ دستورات‌ مربي‌ عمل‌ كند وحادثه اي‌ پديد آمده ; ولي‌ مربي‌ مي توانسته‌ با دخالت‌ به‌ موقع‌ خود با استفاده‌ از ابزار كنترلي‌ (كلاچ‌ و ترمز) كه‌ دراختيار مربي‌ بوده‌ جلو حادثه‌ را بگيرد; ولي‌ تفريط كرده‌ و يا خود مربي‌ هم‌ از توان‌ و مهارت‌ كافي‌ براي عهده داري‌ شغل‌ تعليم‌ رانندگي‌ برخوردار نبوده‌ است ، در اين‌ صورت‌ نيز عرفا وقوع‌ حادثه‌ مستند به‌ مربي‌ بوده و خسارات‌ و ديه‌ به‌ عهده‌ او است ; نظير همان‌ مسأله‌ شنا.8
3 ـ اگر متعلم‌ به‌ خاطر عدم‌ مهارت‌ و عدم‌ آشنايي‌ با فن‌ رانندگي‌ بر خلاف‌ دستور مربي‌ عمل‌ نموده‌ مثلامربي‌ به‌ او گفته‌ ترمز كن‌ و او اشتباها پا را روي‌ پدال‌ گاز گذاشته‌ است‌ و سرعت‌ ماشين‌ بيشتر شده‌ و مربي‌ هم‌ درتعليم‌ دادن‌ و كنترل‌ وسيله‌ نقليه‌ كوتاهي‌ نكرده‌ و حتي‌ دخالت‌ عملي‌ براي‌ كنترل‌ ماشين‌ هم‌ نموده‌ است ; ولي خطاي‌ متعلم‌ به‌ نحوي‌ بوده‌ كه‌ مربي‌ هم‌ نتوانسته‌ به‌ موقع‌ ماشين‌ را كنترل‌ كند، در اين‌ صورت‌ حادثه‌ عرفامستند به‌ خود متعلم‌ است‌ و مربي‌ ضامن‌ نيست . نظير جايي‌ كه‌ طبيب‌ به‌ بيمار مي گويد اين‌ دارو را بخور بده ;ولي‌ بيمار به‌ اشتباه‌ دارويي‌ كه‌ براي‌ بخور دادن‌ بوده‌ است‌ را خورده‌ و سپس‌ فوت‌ نموده‌ است ، در اين‌ صورت مرگ‌ بيمار مستند به‌ اشتباه‌ و خطاي‌ خود او است‌ نه‌ مستند به‌ طبيب .
4 ـ اگر حادثه‌ عرفا مستند به‌ هر دو باشد يعني‌ حادثه‌ به‌ نحوي‌ بوده‌ كه‌ هم‌ مربي‌ و هم‌ متعلم‌ هر دومي توانستند ماشين‌ را كنترل‌ كنند; زيرا هر دو ابزار كنترل‌ كننده‌ در اختيار داشته اند; ولي‌ هر دو تفريط نموده اند ومتعلم‌ در عمل‌ به‌ دستورات‌ مربي ، كوتاهي‌ نموده‌ و مربي‌ هم‌ در استفاده‌ از ابزار كنترلي‌ كه‌ در اختيار داردكوتاهي‌ كرده‌ است ، به‌ طوري‌ كه‌ عرف‌ حادثه‌ را به‌ هر دو مستند بداند، هر دو ضامن‌ هستند; بنابراين‌ در صورت مرگ‌ هردو، هر كدام‌ بايد نصف‌ ديه‌ ديگري‌ را پرداخت‌ كند; بنابراين‌ اگر مربي‌ و متعلم‌ هر دو مرد هستند باهم تهاتر مي شود; ولي‌ اگر يكي‌ از آن‌ دو مرد و ديگري‌ زن‌ است ، در اين‌ صورت‌ ورثه‌ زن‌ بايد يك‌ چهارم‌ ديه‌ مرد رابپردازند. همچنين‌ خسارت‌ وارده‌ بر ماشين‌ يا وسايل‌ ديگر به‌ عهده‌ طرفين‌ است‌ و اين‌ فرض‌ شبيه‌ مسأله اي است‌ كه فقها متعرض‌ شده اند مبني‌ براين‌ كه‌ اگر مثلا سه‌ نفر مشغول‌ خراب‌ كردن‌ يك‌ ديوار هستند، ناگهان‌ ديواربر روي‌ يك‌ نفر آنها سقوط كرده‌ و فوت‌ مي كند، آن‌ دو نفر ديگر دو ثلث‌ ديه‌ او را ضامن‌ هستند و ثلث‌ ديگر آن هدر است ، چون‌ هر سه‌ با هم‌ اشتراك‌ داشتند و حادثه‌ مستند به‌ هر سه‌ نفر است‌ پس‌ يك‌ ثلث‌ ديه‌ مقتول‌ ساقطاست‌ به‌ خاطر اين‌ كه‌ يك‌ سوم‌ حادثه‌ به‌ فعل‌ خود او مستند است . در اين‌ مسأله‌ روايتي‌ هم‌ هست‌ كه‌ بر همين مطلب‌ حمل‌ شده‌ است .9 در اصل‌ مسأله‌ اشتراك‌ در فعل‌ اختلافي‌ نيست . همچنين‌ در مثال‌ ديوار هم‌ معروف همان‌ است‌ كه‌ گفته‌ شد.
همچنين‌ ماده‌ 365 قانون‌ مجازات‌ اسلامي‌ مقرر مي دارد:
«هر گاه‌ چند نفر باهم‌ سبب‌ آسيب‌ يا خسارتي‌ شوند به‌ طور تساوي‌ عهده دار خسارت‌ خواهند بود.»
5 ـ هرگاه‌ حادثه‌ مستند به‌ هيچ‌ كدام‌ نباشد، مثلا مقصر ماشين‌ ديگري‌ باشد، در اين‌ صورت‌ ضمان‌ بر عهده اوست‌ چون‌ حادثه‌ عرفا به‌ او استناد دارد.
6 ـ اگر وقوع‌ حادثه‌ مستند باشد به‌ حادث‌ شدن‌ عيبي‌ در ماشين‌ كه‌ اين‌ عيب‌ قبلا نبوده‌ و مربي‌ از جهت خراب‌ بودن‌ ماشين‌ مقصر نباشد، در اين‌ صورت‌ مربي‌ و متعلم‌ ضامن‌ ديه‌ يكديگر نخواهند بود چه‌ اين‌ كه‌  قبلااستفتايي‌ در اين‌ زمينه‌ نقل‌ كرديم ، يكي‌ در جايي‌ كه‌ سنگي‌ از زير چرخ‌ ماشيني‌ خارج‌ شود و به‌ كسي‌ اصابت كند و به‌ قتل‌ برسد در اين‌ صورت‌ عرفا حادثه‌ مستند به‌ راننده‌ نيست‌ و او ضامن‌ نيست‌ و ديگري‌ مورد جداشدن‌ تريلي‌ تراكتور كه‌ راننده‌ ضامن‌ نبود.
علت‌ اين‌ حكم‌ هم‌ روشن‌ است‌ چون‌ صدور اين‌ فعل‌ به‌ هيچ‌ نحو مستند به‌ قصور مربي‌ يا متعلم‌ نيست ;بنابراين‌ هيچ‌ كدام‌ ضامن‌ خسارت‌ و ديه‌ ديگري‌ نخواهند بود. بله‌ اگر كنترل‌ ماشين‌ با همين‌ عيب‌ حادث‌ براي مربي‌ يا راننده‌ ممكن‌ بوده‌ در اين‌ صورت‌ حادثه‌ مستند به‌ عيب‌ ماشين‌ نخواهد بود و باز مقصر ضامن‌ خواهدبود.
7 ـ اگر براي‌ قاضي‌ پرونده‌ مشخص‌ نشد حادثه اي‌ كه‌ اتفاق‌ افتاده‌ منتسب‌ به‌ قصور مربي‌ است‌ يا قصورمتعلم‌ يا مستند به‌ هر دو است‌ يا به‌ هيچ‌ كدام ، و براي‌ او اطمينان‌ به‌ هيچ‌ يك‌ پيدا نشد، در اين‌ صورت‌ شك مي كنيم‌ در ضامن‌ بودن‌ هر كدام‌ نسبت‌ به‌ خسارت‌ وارده‌ بر ديگري‌ و اصل‌ عدم‌ ضمان‌ جاري‌ مي شود.
در اين‌ مورد استفتائاتي‌ از محضر مراجع‌ عظام‌ صورت‌ گرفته‌ كه‌ بدين‌ شرح‌ است :

 

سؤال
شخصي‌ در حال‌ يادگيري‌ رانندگي ، با وسيله‌ نقليه‌ ديگري‌ تصادف‌ مي نمايد. افسر كاردان‌ فني خودروي‌ در حال‌ تعليم‌ را مقصر مي داند با توجه‌ به‌ اين‌ كه‌ مربي‌ آموزش‌ نيز داراي‌ امكانات‌ كنترلي (كلاچ‌ و ترمز) بوده‌ و با علم‌ به‌ اين‌ موضوع‌ كه‌ شخص‌ تحت‌ تعليم‌ داراي‌ تخصص‌ لازم‌ رانندگي‌ نيست و از طرفي‌ آموزش‌ بايد در اماكن‌ مجاز صورت‌ گيرد بفرماييد:
الف . شخص‌ مقصر در اين‌ تصادف‌ مربي‌ تعليم‌ دهنده‌ است‌ يا شخص‌ تحت‌ تعليم ؟
ب . آيا رعايت‌ كامل‌ مقررات‌ از سوي‌ مربي‌ يا عدم‌ رعايت‌ مقررات‌ تاثيري‌ در مسؤوليت‌ دارد ياخير؟
ج . مسؤوليت‌ خسارت‌ وارده‌ و ديه‌ به‌ عهده‌ كدام‌ يك‌ مي باشد؟10

 

آيت‌ الله‌ العظمي‌ محمدتقي‌ بهجت
ظاهرا سبب‌ اقوي‌ از مباشر است .
آيت‌ الله‌ العظمي‌ لطف‌ الله‌ صافي‌ گلپايگاني
الف . در فرض‌ مقصر بودن‌ خودرو در حال‌ تعليم‌ چنان چه‌ تقصير از جهت‌ عدم‌ مهارت‌ فرد تحت‌ تعليم باشد مربي‌ مقصر است‌ و اگر به‌ اين‌ جهت‌ مستند نباشد راننده‌ مقصر است . والله العالم .
ب . به‌ طور كلي‌ هر امري‌ كه‌ مستند به‌ مسامحه‌ يا خطاي‌ مربي‌ باشد حتي‌ در صورتي‌ كه‌ مقررات‌ را هم رعايت‌ كرده‌ باشد موجب‌ ضمان‌ مربي‌ است‌ و اگر مسامحه‌ يا خطا مستند به‌ راننده‌ باشد لكن‌ نه‌ از جهت‌ عدم مهارت‌ بلكه‌ از جهات‌ ديگر چنان كه‌ در جواب‌ (الف ) بيان‌ شد راننده‌ ضامن‌ است‌ و در نزاع‌ موضوعي‌ مرافعه شرعيه‌ لازم‌ است . والله‌ العالم .
آيت‌ الله‌ العظمي‌ محمد فاضل‌ لنكراني
اگر عرفا تصادف‌ مستند به‌ كارآموز باشد خود او ضامن‌ است‌ هرچند از لحاظ قانوني‌ يا اداري‌ مربي‌ نيزمسؤول‌ باشد و مورد بازخواست‌ قرار گيرد.
آيت‌ الله‌ العظمي‌ ناصر مكارم‌ شيرازي
ديه‌ را بايد فرد يا افراد مقصر بدهند و تعيين‌ اين‌ كه‌ كدام‌ يك‌ مقصر اصلي‌ هستند در اين گونه‌ موارد به‌ عهده كارشناسان‌ متدين‌ است ، هميشه‌ موفق‌ باشيد.
آيت‌ الله‌ العظمي‌ سيد عبدالكريم‌ موسوي‌ اردبيلي
الف ، ب ، ج . اگر مربي‌ از اول‌ تعهد كرده‌ و خسارت‌ و ديه‌ را به‌ گردن‌ گرفته‌ به‌ عهده‌ اوست‌ وگرنه‌ به‌ عهده شخص‌ تحت‌ تعليم‌ مي باشد.
آيت‌ الله‌ العظمي‌ حسين‌ نوري‌ همداني
الف . مربي ، مقصر است .
ب . خير. تأثيري‌ در مسؤوليت‌ وي‌ ندارد.
ج . به‌ عهده‌ مربي‌ تعليم‌ دهنده‌ است .
نظريه‌ اداره‌ حقوقي‌ قوه‌ قضاييه
مسؤوليت‌ كيفري‌ و مدني‌ ناشي‌ از تصادفات‌ وسيله‌ نقليه‌ موتوري‌ به‌ عهده‌ كسي‌ است‌ كه‌ در وقوع‌ حادثه مقصر است ; بنابراين‌ در صورتي‌ كه‌ تعليم‌ گيرنده‌ حين‌ تعليم‌ گرفتن‌ «ضمن‌ رانندگي » تعليمات‌ و دستورات‌ معلم را عينا اجرا كند معذلك‌ منجر به‌ تصادم‌ با شخصي‌ گردد كه‌ منجر به‌ ضرب‌ يا جرح‌ يا قتل‌ وي‌ گردد، تعليم گيرنده‌ مسؤوليت‌ جزايي‌ ندارد; بلكه‌ تعليم‌ دهنده‌ كه‌ كنترل‌ تعليم‌ گيرنده‌ را در حين‌ رانندگي‌ در اختيار داردجزائا مسؤول‌ شناخته‌ مي شود; ولي‌ اگر تعليم‌ گيرنده‌ در حين‌ رانندگي‌ دستورات‌ و تعاليم‌ معلم‌ را به‌ كار نبندد ورعايت‌ نكند و تخلف‌ او به‌ كيفيتي‌ باشد كه‌ براي‌ تعليم‌ دهنده‌ هم‌ رفع‌ اثر از آن‌ تخلف‌ و جلوگيري‌ از وقوع‌ آن تصادف‌ ممكن‌ نباشد و نهايتا منجر به‌ تصادمي‌ گردد، تعليم‌ گيرنده‌ متخلف‌ مسؤوليت‌ كيفري‌ و مدني‌ ناشي‌ ازتصادف‌ را به‌ عهده‌ خواهد داشت ، در هر حال‌ تشخيص‌ مورد و تطبيق‌ آن‌ با هر يك‌ از شقوق‌ فوق‌ الذكر به‌ عهده قاضي‌ رسيدگي‌ است .11
در اينجا ذكر چند نكته‌ ضروري‌ است :
1 ـ اگر بناي‌ ارتكازي‌ و شرط ضمني‌ در تعليم‌ رانندگي‌ با ماشين هاي‌ آموزشگاه‌ بر اين‌ باشد كه‌ خسارت احتمالي‌ وارده‌ بر ماشين‌ يا افراد تحت‌ تعليم‌ به‌ عهده‌ آموزشگاه‌ يا بر عهده‌ مربي‌ باشد طبق‌ آن‌ شرط ضمني خسارت‌ و ديه‌ را بايد جبران‌ كنند.
2 ـ همه‌ اين‌ مباحث‌ جايي‌ است‌ كه‌ تصادف‌ به‌ عمد و اختيار كسي‌ محقق‌ نشده‌ باشد و فرض‌ سؤآل‌ هم همين‌ است ; ولي‌ اگر تصادف‌ با عمد و قصد سوء كسي‌ محقق‌ شده‌ باشد خسارات‌ به‌ عهده‌ او است .
3 ـ اگر قبل‌ از اقدام‌ به‌ رانندگي‌ معلم‌ و مربي‌ و آموزشگاه‌ مسؤوليت‌ خسارت هاي‌ وارده‌ بر ماشين‌ و ديه‌ را ازعهده‌ خود ساقط كرده‌ باشند در اين‌ صورت‌ ضامن‌ نخواهند بود، نظير جايي‌ كه‌ طبيب‌ قبل‌ از شروع‌ به‌ مداواكردن‌ برائت‌ بگيرد و مسؤوليت‌ را از خود ساقط كند.
حضرت‌ امام‌ (ره ) در تحرير مي فرمايند:
ظاهر حكم‌ به‌ برائت‌ ذمه‌ طبيب‌ و بيطار و ختنه‌ كننده‌ است‌ اگر قبل‌ از شروع‌ برائت‌ بگيرند.12
و مشهور بين‌ فقهاء همين‌ است‌ و بر آن‌ ادعاي‌ اجماع‌ نيز شده‌ است‌ و معتبره‌ سكوني 13 هم‌ بر آن‌ دلالت دارد.
قال‌ اميرالمؤمنين‌ (ع ):
من‌ تطبب‌ او تبيطر فلياخذ البرائه‌ من‌ وليه‌ و الا فهو ضامن‌ «هر كس‌ طبابت‌ مي كند از ولي‌ او برائت‌ بگيردوگرنه‌ ضامن‌ است .»
4 ـ در مواردي‌ كه‌ ديه‌ لازم‌ است ، اگر تصادف‌ مستند به‌ تفريط و قصور باشد ديه‌ بر عهده‌ خود شخص است‌ نه‌ بر عاقله‌ او، چون‌ حادثه‌ مستند به‌ تفريط و قصور او است‌ و از اين‌ جهت‌ قتل‌ شبه عمد شمرده‌ مي شود وديه‌ بر عهده‌ خود شخص‌ است‌ نه‌ بر عهده‌ عاقله ، نظير قصور مربي‌ شنا. بله‌ اگر وقوع‌ حادثه‌ مستند به‌ تفريط وقصور نباشد خطاي‌ محض‌ خواهد بود. و به‌ اين‌ مطلب‌ فقهاء در تصادفات‌ رانندگي‌ تصريح‌ دارند.14
از تمام‌ آنچه‌ ذكر شد جواب‌ سؤال‌ الف‌ و ب‌ و ج‌ مشخص‌ شد.
پاسخ‌ سؤال‌ دال
در مورد مربي‌ شنا در صورتي‌ كه‌ فرد تحت‌ تعليم‌ بالغ‌ و عاقل‌ باشد اگر از ناحيه‌ مربي‌ قصوري‌ در كار نباشدمربي‌ ضامن‌ نيست ; ولي‌ اگر از ناحيه‌ مربي‌ شنا قصور و تفريطي‌ صورت‌ گرفته‌ باشد; مربي‌ شنا ضامن‌ است .صاحب‌ جواهر (ره ) در اين باره‌ مي نويسد:
اگر كسي‌ كه‌ شنا را ياد مي گيرد بالغ‌ باشد در صورتي‌ كه‌ مربي‌ تفريط كرده‌ است‌ خودش‌ ضامن‌ است . دركشف‌ اللثام‌ و محكي‌ تحرير و مجمع‌ البرهان‌ آمده‌ است‌ كه‌ در صورت‌ عاقل‌ بودن‌ و بالغ‌ بودن‌ شخص‌ تحت تعليم ، معلم‌ ضامن‌ نيست‌ در صورتي‌ كه‌ تفريطي‌ از ناحيه‌ او صورت‌ نگرفته‌ باشد وگرنه‌ مربي‌ ضامن‌ است . نظيرطبيبي‌ كه‌ در درمان‌ بيمار كوتاهي‌ كند پس‌ او ضامن‌ ديه‌ خواهد بود و نظير صنعت گر هرگاه‌ در كار خود تفريطنمايد و سبب‌ خسارت‌ شود.
صاحب‌ جواهر (ره ) در پايان‌ انتخاب‌ مي كنند قول‌ به‌ ضمان‌ مربي‌ شنا را مطلقا حتي‌ در صورتي كه‌ تفريطهم‌ نكرده‌ باشد ليكن‌ در صورتي كه‌ عرفا تلف‌ هستند به‌ تعليم‌ او باشد به‌ خاطر اشتباه‌ در نحوه‌ تعليم‌ مانند طبيب اگر دارو را اشتباها تجويز كند پس‌ همين‌ طور كه‌ اقدام‌ مريض‌ بالغ‌ به‌ خوردن‌ دارو موجب‌ سقوط ضمان‌ طبيب نيست‌ همين‌ طور اقدام‌ شخص‌ بالغ‌ شناكننده‌ موجب‌ رفع‌ ضمان‌ مربي‌ شنا نيست .15
آيت‌ الله‌ خويي‌ (ره ) نيز مي نويسد:
اگر تلف‌ شنا كننده‌ خواه‌ صغير و خواه‌ بالغ‌ مستند به‌ تفريط و فعل‌ مربي‌ شنا باشد مربي‌ شنا ضامن‌ است .16
و اين‌ نظر مختار آيت‌ الله‌ اردبيلي 17 و آيت‌ الله‌ شيرازي‌ (ره )18 و ديگر فقهاء است . حكم‌ مسأله‌ در صورت تفريط مربي‌ شنا واضح‌ است . برخي‌ از صورت هاي‌ متعدد مسأله‌ ما شبيه‌ مسأله‌ شنا است .
و اما نسبتي‌ كه‌ به‌ حضرت‌ امام‌ (ره ) در سؤال‌ داده‌ شده‌ است‌ كه‌ ايشان‌ تفصيل‌ مي دهند بين‌ صبي‌ و بالغ ظاهرا اين‌ نسبت‌ صحيح‌ نيست‌ بلكه‌ حضرت‌ امام‌ (ره ) تفصيل‌ مي دهند نظير تفصيل‌ قبل‌ بين‌ اين‌ كه‌ غرق‌ شدن مستند به‌ تفريط مربي‌ شنا باشد يا مستند نباشد. 

 

سؤال
جواني‌ در استخر شنا غرق‌ گرديده‌ اولياي‌ دم‌ مسؤول‌ استخر را كه‌ در هنگام‌ وقوع‌ حادثه‌ درمحوطه‌ استخر نبوده‌ قاتل‌ معرفي‌ مي كنند. مسؤول‌ استخر مي گويد: استخر نجات‌ غريق‌ داشته‌ اگرمسؤوليتي‌ هم‌ باشد با آنها است‌ نه‌ با من . نجات‌ غريق ها هم‌ اظهار مي دارند: ما در ساعت‌ وقوع‌ حادثه مسؤوليتي‌ نداشته ايم ، مقتول‌ بدون‌ اجازه‌ در ساعت‌ تعطيلي‌ وارد استخر شده‌ و خودش‌ مسؤول‌ است .آيا در فرض‌ مذكور مي توان‌ مسؤول‌ استخر و يا نجات‌ غريق ها را قاتل‌ شناخت‌ يا نمي توان ؟

 

امام‌ خميني‌ (ره )
اگر غريق‌ بالغ‌ بوده‌ و به‌ اختيار خود رفته‌ در استخر شنا كرده ، كسي‌ ضامن‌ ديه‌ او نيست .19
چنانچه‌ روشن‌ است‌ در مورد سؤال‌ كه‌ در ساعت‌ تعطيلي‌ كار افراد انقاذ غريق ، اين‌ جوان‌ غرق‌ شده‌ است غرق‌ او مستند به‌ تفريط مربي‌ شنا يا افراد مسؤول‌ انقاذ غريق‌ نيست‌ بلكه‌ به‌ خود او مستند است . بله‌ اگر طفل صغير بود كسي‌ كه‌ اين‌ طفل‌ را بدون‌ اذن‌ ولي‌ در ساعت‌ تعطيلي‌ كار افراد انقاذ غريق‌ به‌ داخل‌ محوطه‌ استخر راه داده‌ است ; يعني‌ نگهبان‌ و مسؤول‌ حراست‌ آن‌ ساختمان‌ ضامن‌ خواهد بود. و اين‌ ضمان‌ ربطي‌ به‌ بحث‌ ضمان مربي‌ شنا يا افراد انقاذ غريق‌ ندارد.
همچنين‌ كسي‌ كه‌ طفل‌ را بدون‌ اذن‌ ولي‌ به‌ شنا آورده‌ است‌ ضامن‌ است .

 

 
» موضوعات مطالب سایت «
 
 
مدرسه حقوق ایرانصفحه اصلی || درباره ما || پاسخ به سوالات شما || تماس با ما
feed-image