به وب سایت رسمی گروه مدرسه حقوق ، خوش آمدید  09122330365

 ضمن تشکر از شما کاربر عزیز که سایت مدرسه حقوق را جهت استفاده از خدمات ما انتخاب نموده اید به اطلاع شما میرسانیم این سایت با هدف ارتقاء سطح اطلاعات حقوقی و رفع نیازها و مشکلات حقوقی شما راه اندازی گشته و در جهت نیل به این هدف و رفع اشکالات موجود و ارائه خدمات بهتر ، رهنمودها و انتقادات و پیشنهادات شما کاربر عزیز را می طلبد . لازم بذکر است در طراحی و ارائه مطالب سعی بر رعایت سادگی و دسترسی آسان به مطالب و مشکلات متداول حقوقی گشته که جامعه بیشتر با آن دست به گریبان است.

تا چه قبول افتد و چه در نظر آید.

ضمنا کاربران محترم  می توانند از طریق قسمت ارتباط با ما و یا از طریق ایمیل این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید و یا gmail.com@ تقاضای خود را در زمینه استفاده از خدمات وکالتی و یا مشاوره حقوقی وکلای مجرب پایه یک دادگستری عضو گروه مدرسه حقوق در تمام نقاط داخل و یا خارج از کشور و نیز در زمینه مهاجرت اعلام نمایند تا در اسرع وقت با ایشان تماس حاصل گردد .

ارث

ارث

بسمه تعالی

مقدمه :

یکی ازموضوعاتی که انسان رانسبت به سایرموجودات متمایزمی سازد،به جای گذاشتن ارث برای خویشاوندان وبازماندگاناست.میراث انسان هاهرچندشامل هردوجنبه مادی ومعنوی می باشداماآنچه که بابه زبان آوردن کلمه" ارث "دراذهان متمادرمی گردد.ابعادمادی قضیهاست.

بی شک گرانبهاترین میراثی که انسان هابرای فرزندان ونسل پس ازخودبرجای می گذارند،علوم وتجربیات آنهاست.بااین وجودچه بسیارندخانواده هایی که برسرتقسیم مال وثروت پدران خوددچاراختلاف های شدیدشده ودراین بین حتی برخی ازاعضاجان خودرانیزازدست داده اند.این امرقانونگذاران تمام کشورهارابرآن داشته تادرموردارث ونحوه تقسیم آن دربین بازماندگان قوانین ومقرراتی وضع نمایندودستگاه های قضایی راموظف گردانندتابرحسن اجرای این مقررات نظارت داشته باشندودرموارداختلاف نسبت به رفع آن اقدام نمایند .بدیهی است که کشورمانیزازاین قاعده مستثنی نیست ودرقانون مدنی برای این موضوع تدابیری اندیشیده شده است که دراین مقوله به آنهاخواهیم پرداخت .

ازجمله تا سیسات اجتماعی که اصول وقواعدپیچیده حقوقی درآن کمتربه چشم می خورد"ارث"است .ارث درلغت به معنی مالی است که ازمیت باقی می ماندودراصطلاح انتقال دارایی شخص متوفی به بازماندگان می باشدکه دراین امربدون اراده متوفی وبازماندگان اوصورت می گیرد

برخی اصطلاحا ت حقوقی:

-ترکه :مالی که ازمیت باقی می ماند.

-مورث :شخص متوفی که ازاومالی به جامی ماند.

-وارث:شخصی که ازمتوفی ارث می برد.

-خویشاوندی نسبی :عبارت است ازوابستگی شخصی به شخص دیگرازطریق ولادت چه مستقیم باشدمانندرابطه پسروپدروچه باواسطه مانندرابطه دوبرادرکه به واسطه پدربایکدیگرخویشاوندهستند.

-خویشاوندی سببی:عبارت است ازخویشاوندی بین دونفرکه درارثرازدواج به وجودمی آیدمثل رابطه دامادبامادرهمسریاخواهرزن .

-لعان:درلغت به معنی یکدیگررالعنت کردن است.لعان یک اصطلاح فقهی است بدین صورت که چون مرد یا زنی یکدیگررابه زنا نسبت دهند آن زن یا مردهمیشه بریکدیگرحرام میشوند.

- کافر : در شرع به کسی گفته می شود که به یگانگی خدا یا نبوت نبی اکرم (ص) و یا یکی از ضروریات دین اسلام مانند حرمت نوشیدن مشروب الکلی یا زنا و ... معتقد نباشد .

- وصیت : سفارش کسی به یک یا چند تن مبنی بر اجرای اعمال و دخل و تصرف در اموال وی پس از مرگ او . وصیت بر دو نوع می باشد. یا تملیکی است یا عهدی .

در "وصیت تملیکی" متوفی در زمان حیاتش مال یا منفعتی از مال خود را برای زمان بعد از فوتش به صورت مجانی به دیگری می دهد . در "وصیت عهدی " شخص یک یا چند نفر را برای انجام امر یا اموری مامور می کند در وصیت عهدی در واقع شخص برای زمان فوتش به دیگری نمایندگی می دهد تا اعمالی را که خود می توانسته در زمان حیات انجام دهد از طرف او به جای آورد .

شرایط لازم برای انتقال ارث :

برای آنکه مالی از طریق ارث از کسی به دیگری منتقل شود،وجود بعضی شرایط لازم است که عبارتند از :

-          از متوفی مالی به جا مانده باشد .

-          باید بین مورث و وارث رابطه ی خویشاوندی وجود داشته باشد . این قرابت یا خویشاوندی ممکناست سببی یا نسبی باشد . در رابطه ی نسبی ارث به وارث تعلق می گیرد . در رابطه ی سببی ، زوجیت دائم موجب ارث می شود اما توارث تنها بین زوجین برقرار ی شود و خویشاوندان یکی از آن دو از دیگری ارث نمی برد برای مثال مادر و پدر و برادران شوهر وارث همسر او نمی شوند .

-          از شرایط دیگر ارث آن است که مورث فوت کرده باشد و وارث نیز در زمان مرگ او زنده باشد .

-          جنینی که در شکم مادر است به شرط آنکه زنده متولد شود ، از مورث خد ارث خواهد برد .

-          وارث مسلمان از مورث کافر ارث می برد .( عکس قضیه صادق نیست و کافر از مسلمان ارث نمی برد . )

موانع انتقال ارث :

-          از اموری که مانع ارث بردن می شود قتل است . اگر کسی مورث خود را به طور عمدی بکشد از ارث او محروم می شود .

-          - در لعان زن و شوهر از یکدیگر ، آنها از هم ارث نمی برند فرزندی هم که مورد نفی و لعان پدر خود واقع شده از او ارث نمی برد. در این حالت پدر ، فرزندی را که در زمان زوجیت با همسرش به دنیا آمده از خود نفی می کند و تحت شرایط شرعی مراسم لعان نیز برگزار می شود . در نتیجه رابطه وارث بین فرزند و پدر به وجود نخواهد آمد .

-          از دیگر موانع ارث کفر است و وارث کافر از مورث مسلمان ارث نمی برد .

-          فرزند نامشروع ( ولد الزنا )  نیز از پدر و مادر و اقوام آنان ارث نمی برد .

سهم طبقات مختلف وراث و نحوه ی احتساب آن

همانطور که گفتیم خویشاوندی موجب اثر می شود و اگر کسی فوت کرد و از خود مالی به جا گذاشت . پس از برداشت هزینه های کفن و دفن میت و تجهیز آن مانند قیمت سدر ، کافور ،هزینه حمل جنازه و پرداخت بدهی های او و اخراج وصیت و ... ،باقی مانده بین وراث تقسیم می شود . در وصیت تملیکی وصیت نسبت به زاید وبر یک سوم اموال به جا مانده از متوفی ، موکول به اجازه ورثه می باشد و در صورت عدم اعلام رضایت ، نسبت به مازاد بر یک سوم وصیت اثری ندارد .

نکته ای که باید به آن توجه داشت ان است که شخص نمی تواند به موجب وصیت یک یا چند نفر از ورث خودرا از ارث محروم کند البته ممکن است شخص در زمان حیات خودش اموالی را به یک نفر از ورثه یا دیگران ببخشد یا صلح کند و ... که در اینجا عمل او قانونی است . آنچه که شخص از آن ممنوع می باشد محروم کردن ورثه از ارث از طریق وصیت است .

طبقات ارث

تمامی خویشاوندان متوفی با هم دیگر از او ارث نمی برند بلکه وجود خویشاوندان نزدیک تر خویشاوندان دورتر را از ارث محروم می کنند . همچنین وجود بعضی از خویشاوندان مانع می شوند که بعضی از ورثه تمام یا قسمتی از سهم خود را از ارث ببرند که در مثال هایی که می آوریم به آنها اشاره خواهیم کرد .

ورثه طبقه اول

در این طبقه دو دسته وارث وجود دارند که عبارتند از : دسته اول : پدر و مادر ، دسته دوم : اولاد و اولاد اولاد (نوه ) و اولاد اولاد اولاد (نبیره )و... پدر و مادر میت در کنار اولاد او و در صورتی که متوفی اولاد نداشته باشد در کنار نوه و در صورت نداشتن نوه در کنار نبیره و... از متوفی ارث می برند . از این رو نه فرزندان متوفی مانع ارث بردن پدر و مادر او می شوند و نه پدر و مادر متوفی مانع ارث بردن فرزندان . فقط باید توجه داشت که با وجود فرزند (دختر یا پسر ) ، نوه ها یا نبیره ها ارث نمی برند.درواقع هنگامی نوه هادرکنار پدر ومادرمتوفی ارث می برند که فرزندان متوفی درزمان مرگش زنده نباشند .این مورد درباره نبیره های متوفی نیز صدق میکند یعنی نبیره ها هنگام درکنار پدر ومادر ارث می برند که درزمان مرگ مورث ،فرزندان یا نوه های اوزنده نباشند .

مثال:فرض کنیم آقای (الف )فوت میکند .درزمان فوت او:

-اگرفقط پدرش وارث او باشد (متوفی فرزندی نداشته باشد ومادر متوفی درقید حیات نباشد):دراین صورت تمام اموال باقی مانده ازمتوفی (ترکه) به پدراو تعلق می گیرد.

-اگرفقط مادرش وارث او باشد (متوفی فرزندی نداشته باشد وپدرمتوفی در قید حیات نباشد ):دراین صورت تمام اموال باقی مانده از متوفی (ترکه )به مادر اوتعلق می گیرد.

-اگر فقط یک دختر وارث او باشد (والدین متوفی در قید حیات نباشند وفرزند پسر نداشته باشد):دراین صورت تمام اموال باقی مانده ازمتوفی (ترکه) به دختر او تعلق می گیرد.

-اگر فقط یک پسروارث او باشد (والدین متوفی درقید حیات نباشند وفرزند دیگری نداشته باشد ):دراین صورت تمام اموال باقی مانده ازمتوفی (ترکه )به پسر اوتعلق می گیرد.

-اگر فقط  پدرو مادرش وارث او باشند (متوفی فرزندی نداشته باشد ):دراین صورت یک سوم از ترکه به مادرو دو سوم به پدر متوفی می رسد.

توجه

دراین حالت اگر متوفی علاوه بر پدر و مادر دارای چند خواهر یا برادر نیز باشد،گرچه ازترکه سهمی ندارندولی موجب خواهند شد که مادر نتواند بیش از یک ششم ازترکه ارث ببرد. برای اینکه برادر و خواهر متوفی مانع از تعلق گرفتن بیش از یک ششم از ترکه به مادر شوند باید: میت لااقل دو برادر یا یک برادر یا دو خواهر یا چهار خواهر داشته باشد وپدر آنها نیز زنده باشدواز ارث ممنوع نباشند مگر به سبب قتل واین برادروخواهرها یا ازیک پدرو مادر باشند یا از یک پدر .به این حالت اصطلاحا "حجب "گفته می شود و می گویند :"مادر حاجب دارد ".

-اگر فقط چند پسر وارث او باشند(والدین متوفی در قید حیات نباشند و فرزند دختر نداشته باشد ):در این صورت تمامی ترکه به طور مساوی بین پسران متوفی تقسیم می شود . واگر بعضی از ورثه او پسر وبرخی دختر باشند :در این صورت پسران دو برابردختران ارث می برند .(برای مثال اگر فردی سه پسر ودو دختر داشته باشد ،ترکه به هشت قسمت تقسیم میشود وسهم هردختر یک هشتم وسهم هر پسردو هشتم از ترکه خواهد بود).

-اگر فقط نوه ها وارث او باشند(والدین وفرزندان متوفی در قیدحیات نباشند).در این صورت نوه ها جانشین فرزندان متوفی محسوب شده و حسب مورد سهم پدر ومادر خودشان را می برند برای مثال در فرض قبلی نوه های دختری یک هشتم و نوه های پسری دو هشتم ارث می برند .البته در میان خود انان نیز سهم پسر دو برابر دختر است یعنی اگراز نوه دختری یک نفر دختر ویک نفر پسر باشد سهم پسر از یک هشتم دو برابر است که می شوددو سوم از یک هشتم .

-اگرپدر و مادر همراه با یک دختر ورثه او باشند (متوفی فرزند پسر نداشته باشد ): هر یک ازپدر ومادر یک ششم از ترکه و دختر یک دوم ارث می برد .در اینجا یک ششم ازترکه اضافه می آید که باقی مانده به نسبت سهم هر یک از وراث بین آنان تقسیم می شود مگر آنکه مادر حاجب داشته باشد که از یک ششم باقی مانده چیزی به ارث نمی برد .

-اگر پدر یا مادر با یک دختر ورثه او باشند ( متوفی فرزند پسر نداشته باشد و یکی از والدین او قبلاً فوت کرده باشند ) : در این صورت پدر یا مادر یک ششم و دختر یک دوم ارث می برد . در اینجا نیز یک سوم از ترکه باقی می ماند که به نسبت سهام ورثه بین آنان تقسیم می شود .

- اگر پدر یا مادر یا هردو با چند دختر ورثه ی او باشند ( متوفی فرزند پسر نداشته باشد ) : در این صورت اگر والدین متوفی هر دو در قید حیات باشند ، به هرکدام یک ششم از ترکه و دو سوم مابقی به دختران می رسد اما اگر تنها یکی از والدین در قید حیات باشد ، یک سوم از ارث به او و دو سوم بقیه به دختران می رسد .

اگر از ترکه اضافه ماند ، بین تمام ورثه به نسبت سهم شان تقسیم می شود .

-          اگر پدر یا مادر یا هر دو به اتفاق پسر و دختر ورثه ی او باشند : هریک از پدر و مادر یک ششم و بقیه به فرزندان می رسد که سهم پسر دو برابر دختر است . چنانچه همه ی فرزندان دختر یا همه پسر باشند ، بقیه به طور مساوی بین آنان تقسیم می شود .

توجه

 در تمام فرض های عنوان شده چنانچه آقای ( الف ) همسری داشته باشد که در زمان فوت او زنده باشند ، او نیز جزو ورثه آقای (الف )  محسوب می شود و چنانچه او فاقد فرزند یا نوه باشد ، سهم همسرش یک هشتم است . البته همسر ( زوجه ) از اموال منقول ، قیمت بنا و درختان را از ترکه ارث می برد . بنابراین اگر از آقای ( الف ) یک دستگاه اتومبیل یک زمین همراه با ساختمان و ده اصله درخت گردو به ارث باقی بماند ، زوجه فقط از قیمت ساختمان و گردو واصل اتومبیل ارث می برد و نه از عین قیمت زمین و ساختمان و درخت . اگه شوهر فوت کند و وارثی جز همسرش نداشته باشد ، بقیه اموال بلا وارث ( بدون وارث ) محسوب میشود . در مورد زنی که فاقد فرزند و نوه باشد ، پس از فوت او شوهرش یک دوم از کل ترکه اش را به ارث میبرد اما در صورت داشتن فرزند یا نوه ، یک چهارم از کل ماترک به شوهر ارث میرسد . اگر زوجه فوت کند و ارثی جز شوهرش نداشته باشد ، تمام ترکه به شوهر وی تعلق میگیرد .

پرسش : اگر زنی فوت کند و دارای پدر و مادر و زوج و چند دختر و پسر باشد ، سهم هریک از وارث چگونه تعیین میشود ؟

پاسخ : سهم پدر یک ششم ، سهم مادر یک ششم و سهم زوج یک چهارم خواهد بود که جمع آن چهارده بیست و چهارم میشود . ده بیست و چهارم مابقی بین فرزندان ( برمبنای پسران دو برابر دختران ) تقسیم میشود .

وارث طبقه دوم

وارث طبقه دوم همانند وارث طبقه اول دو دسته اند : دسته اول : اجداد و دسته ی دوم : برادران و خواهران و اولاد آنان .

در صورتی که هیچ یک از وارث طبقه اول ( یعنی پدر و مادر و فرزندان و نوه ها و ...) موجود نباشند ، ترکه بین وارث طبقه دوم تقسیم میشود . دسته اول از طبقه دوم یعنی اجداد ، کسانی هستند که شخص به یک یا چند فاصله از آنان متولد شده است خواه از طرف مادر با آن شخص نسبت داشته باشد که با آنان اجداد مادری گویند مانند پدر مادر یا مادر مادر و خواه از طرف پدر نسبت داشته باشند که با آنان اجداد پدری گفته میشود مانند پدر پدر یا مادر پدر . دسته دوم از طبقه دوم ، برادر یا خواهر و فرزندان آنها هستند و عبارتند از کسانی که با میت از یک نفر به وجود آمده اند مانند برادر و خواهر متوفی که هردو از پد ر یا مادر یا پدر و مادر متوفی متولد شده اند و نیز برادر زاده یا خواهر زاده یا نوه برادر و خواهر متوفی که غیر مستقیم از پدر یا مادر یا پدر و مادر او به وجود آمده اند . در این دسته برادر و خواهر در درجه اول قرار دارند و فرزندادن آنان در درجه دوم . نوه های آنان نیز در درجه ی سوم قرار می گیرند . هر یک ازدرجات نزیک تربه متوفی ، درجه ی دورتر ازارث محروم می کند . برای مثال با فرض زنده بودن برادر ، برادر زاده یا خواهر زاده میّت از او ارث می برند

مثال : فرض کنیم آقای (الف) فوت میکند و یچ خویشاوندی که از میان وراث طبقه اول باشند ، نداشته باشد در ین حالت در زمانه فوت او از میان وراث طبقه دوم :

-          اگر فقط برادر داشته باشد ، او تنها وارث متوفی محسوب میشود : در این صورت تمام ترکه به او میرسد .

-          اگر فقط خواهر داشته باشد ، او تنها وارث متوفی محسوب میشود : در این صورت تمام ترکه به او میرسد .

-          اگر فقط پدر بزرگ داشته باشد ، او تنها وارث متوفی محسوب میشود : در این صورت تمام ترکه به او میرسد .

-          اگر فقط مادر بزرگ داشته باشد ، او تنها وارث متوفی محسوب میشود: در این صورت تمام ترکه به او میرسد .

-          اگر فقط چند برادر که با متوفی از یک پدر و مادرند وجود داشته باشند ،  در این صورت تمام ترکه بین آنان به طور مساوی تقسیم میشود .

-          اگر فقط چند خواهر که با متوفی از یک پدر و مادرند وجود داشته باشند ،  در این صورت تمام ترکه بین آنان به طور مساوی تقسیم میشود .

-          اگر فقط چند برادر که با متوفی از یک پدر هستند وجود داشته باشند ،  در این صورت تمام ترکه بین آنان به طور مساوی تقسیم میشود .

-          اگر فقط چند خواه که با متوفی از یک پدر هسند وجود داشته باشند ،  در این صورت تمام ترکه بین آنان به طور مساوی تقسیم میشود .

-          اگر فقط چند برادر که با متوفی از یک مادر هستند وجود داشته باشند ،  در این صورت تمام ترکه بین آنان به طور مساوی تقسیم میشود .

-          اگر فقط چند خواهر که با متوفی از یک مادر هستند وجود داشته باشند ،  در این صورت تمام ترکه بین آنان به طور مساوی تقسیم میشود .

-          اگر فقط چند برادر و خواهر که با متوفی از یک پدر و مادر هستند وجود داشته باشند ،  در این صورت سهم برادران دوبرابر خواهران است .

-          اگر فقط چند برادر و خواهر که با متوفی از یک پدر هستند وجود داشته باشند ،  در این صورت سهم برادران دوبرابر خواهران است .

-          اگر فقط چند برادر و خواهر که با متوفی از یک مادر هستند وجود داشته باشند ،  در این صورت سهم هر یک از وراث از ترکه مساوی با دیگران است

-          اگر چند برادر و خواهر از یک پدر و مادر با یک خواهر یا برادر که با او از یک مادر هستند وجود داشته باشند : در این صورت یک ششم ترکه از آن برادر یا خواهری است که با متوفی از یک مادر میباشند و بقیه یعنی پنج ششم به برادران و خواهرانی تعلق میگیرد که با متوفی از یک پدر و مادرند و سهم برادران دو برابر خواهران است .

-          اگر چند برادر و خواهر که با متوفی از یک پدر اند با یک خواهر یا یک برادر که با او از یک مادرند وجود داشته باشند : در این صورت یک ششم ترکه از آن برادر یا خواهری است که با متوفی از یک مادر مباشد و بقیه یعنی پنج ششم به برادران و خواهرانی تعلق میگیرد که با از یک پدرند و سهم برادران دوبرابر خواهران است .

-          اگر یک یا چند برادر و خواهر که با متوفی از یک پدر و مادرند با چند خواهر و برادر که با او از یک مادر هستند وجود داشته باشند : دو سوم ترکه به برادران و خواهرانی که با متوفی از یک پدر و مادر هستند و یک سوم از ترکه به برادران و خواهرانی که با او از یک مادرند تعلق میگیرد .

-           اگر یک یا چند برادر و خواهر که با متوفی از یک پدرند با چند خواهر و برادر که با او از یک مادر هستند وجود داشته باشند : دو سوم ترکه به برادران و خواهرانی که با متوفی از یک پدر هستند و یک سوم به برادران و خواهرانی که با او از یک مادرند تعلق میگیرد .

چند نکته :

اول : اگر میت برادر و خواهری داشته که با او از یک پدر و مادر باشند ، برادر و خواهرانی که از پدر با او یکی هستند از او ارث نمی برند .

دوم : برادران و خواهرانی که با میت از یک پدر و مادرند یا از یک پدرند ، برادران و خواهرانی را که از مادر با میت یکی هستند از ارث محروم نمی کند .

سوم : در تمام فرض های عنوان شده اگر آقای ( الف ) برادر یا خواهری نداشته باشد ، برادرزاده و خواهرزاده او جانشین پدران و مدران خود شده و سهم آنها را خواهند برد .

دسته دوم از طبقه دوم (اجداد)

پس از فوت آقای (الف ) :

-          اگر از میان بستگان متوفی تنها پدر بزرگ و مادر بزرگ پدری او وجود داشته باشند : در این صورت وارث او محسوب شده و دو سوم ترکه به پدر بزرگ و یک سوم به مادر بزرگ می رسد .

-          اگر از میان بستگان متوفی تنها پدر بزرگ و مادربزرگ مادری او وجود داشته باشند : در این صورت آنها وارث او محسوب شده و ترکه به طو مساوی بین آنها تقسیم می شود .

-          اگر از میان بستگان متوفی تنها پدر بزرگ یا مادربزرگ پدری با پدر بزرگ یا مادر بزرگ مادری او وجود داشته باشند : در این صورت دو سوم ترکه به پدر بزرگ یا مادربزرگ پدری متوفی می رسد ( اگر سهم پدربزرگ دو برابر مادربزرگ است ) و یک سوم بقیه به پدر بزرگ یا مادربزرگ پدری او می رسد (که به طور مساوی بین انان تقسیم می شود )

-          اگر از میان بستگان متوفی تنها پدر بزرگ و مادر بزرگ پدری او با برادر و خواهری که با متوفی از یک پدر . مادر ند یا از یک پدرند وجود داشته باشند : در این صورت ترکه بین آنها به نحوی که سهم مردان دو برابر زنان باشد تقسیم می شود . ( برای مثال آقای ( الف ) دارای پدر پدر و مادر پدر و یک برادر و خواهر است . در اینجا ترکه به شش قسمت تقسیم می شود به نحوی که به پدر بزرگ و برادر هر یک دو ششم و به خواهر و مادر بزرگ هرکدام یک ششم داده می شود ).

-          اگر از میان بستگان متوفی تنها پدر بزرگ و مادر بزرگ مادری او با برادر و خواهری که با متوفی از یک مادرند وجود داشته باشند : در این صورت ترکه به طور مساوی بین آنها تقسیم می شود .

-          اگر از میان بستگان متوفی تنها پدر بزرگ و مادر بزرگ پدری او با یک برادر یا یک خواهر که با متوفی از یک پدر و مادرند یا از یک پدرند با یک خوهر یا برادر که با او از یک مادرند وجود داشته باشند : در این صورت یک ششم تکه به برادر و خواهری که با متوفی از یک مادرند داده می شود . پنج ششم باقی مانده بین سایر خویشاوندان به شش قسمت تقسیم می شود و به هر یک از پدر بزرگ پدری و برادری که با متوفی از یک پدر و مادرند یا یک پدرند دو سهم و به هریک از مادر بزرگ پدری و خواهر که با متوفی از یک پدر و مادرند یا از یک پدرند ، یک سهم داده خواهد شد

-          اگر از میان بستگان متوفی تنها پدر بزرگها و مادر بزرگ های پدری و مادری او با برادر و خواهری که با متوفی از یک پدر و مادرند با برادر و خواهری که با او از یک مادرند وجود داشته باشند : در این صورت یک سوم ترکه به پدر بزرگ و مادر بزرگ مادری متوفی و خواهر و برادری که با متوفی از یک مادرند تعلق می گیرد که بین شان به طور مساوی تقسیم می شود و دو سوم بقیه به پدر بزرگ و مادر بزرگ پدری متوفی و برادر و خواهری که با او از یک پدر و مادرند می رسد که سهم مردان دو برابر زنان است.

نکته : در تمام فرض های گفته شده چنانچه آقای (الف) دارای همسر باشد ، سهم همسرش از ترکه یک چهارم است . حال اگر فرض کنیم متوفی زن بوده و شوهر داشته باشد . در این صورت سهم شوهرش یک دوم از ترکه خواهد بود .

وارث طبقه سوم : در صورتی که از بستگان طبقه ی اول و طبقه ی دوم میت کسی وجود نداشته باشد وارث طبقه سوم ، در اثر فوت آقای الف مالک ترکه می شود این بستگان عبارتند از : عمو ،عمه ، خاله ،دایی و فرزندان آنان . ( البته مقصود از عمو و عمه و... هم عمو وعمه و.... متوفی وهم عمو و عمه و... پدر بزرگ و مادربزرگ متوفی هستند . ( همانطور که در موارد قبل اشاره کردیم ، در هر طبقه درجاتی داریم . بدین نحو که درجات نزدیکتر به میت مانع از ارث بردن درجات دورتر هستند و در صورت نبودن درجات نزدیک تر ، درجات دورترجانشین آنها می شوند . از این رو در طبقه سوم نیز هرگاه هیچ یک از عمو و عمه و دایی و خاله متوفی موجود نباشند اولاد آنان به جانشینی آنها ارث می برند و سهم آنان همانند سهم والدینشان خواهد بود . فقط یک استثنا در این طبقه وجود دارد و آن تقدم پسر عموی پدری و مادری بر عموی پدری است .

مثال : فرض کنید آقای (الف) فوت می کند در زمان فوت او :

-          اگر از میان بستگان متوفی تنها یکی از عمو ها یا عمه  یا دایی یا خاله او وجود داشته باشند : در این صورت آن شخص تما م ترکه را می برد .

-          اگر عموهای پدری و مادری یا پدری یا مادری او وجود داشته باشند : در این صورت تمام ترکه به  طور مساوی بین آنها تقسیم می شود . د این صورت تمام ترکه به طور مساوی بین آنان تقسیم می شود .

-          اگر از میان بستگان متوفی تنها چند نفر از عمو ها و عمه های پدری و مادری او وجود داشته باشند : در این صورت سهم عموها دو برابر عمه ها است .

-          اگر از میان بستگان متوفی تنها چند نفر از عمو ها و عمه های مادری  او وجود داشته باشند : در این صورت سهم عموها و عمه ها مساوی است .

-          اگر از میان بستگان متوفی تنها یک عمو یا عمه مادری با عمو و عمه پدری و مادری یا پدری متوفی وجود داشته باشند : در این صورت یک ششم ترکه به عمو یا عمه مادری می رسد . پنج ششم بقیه به سایرین تعلق خواهد گرفت که سهم عمو ها دو برابر عمه هاست .

-          اگر از میان بستگان متوفی تنها چند عمو و عمه مادری او با عمو و عمه پدری و مادری او وجود داشته باشند : در این صورت یک سوم ترکه به چند عمو و عمه مادری می رسد به نحوی که سهم هر یک از آنها از ترکه مساوی است . بقیه ترکه نیز به سایرین تعلق خواهد گرفت به نحوی که سهم عمو ها دو برابر سهم عمه ها ست .

توجه :

مقصود از عمو و عمه پدری یا مادری و... آن است که خویشاوندی آنان با پدر میت پدری یا مادری است .

-          اگر از میان بستگان متوفی تنها چند دایی یا چند خاله پدری و مادری یا پدری و یا مادری او وجود داشته باشند : در این صورت ترکه به طور مساوی بین آنها تقسیم می شود .

-          اگر از میان بستگان متوفی تنها چند دایی پدری و مادری او با چند خاله پدری و مادری اش وجود داشته باشند : در این صورت ترکه به طور مساوی بین آنها تقسیم می شود.

-          اگر از میان بستگان متوفی تنها چند دایی مادری اوبا چند خاله مادری اش وجود داشته باشند :در این صورت ترکه به طور مساوی بین آنهاتقسیم می شود.

-          اگر از میان بستگان متوفی تنها یک دایی یا یک خاله مادری او با دایی وخاله پدری و مادری یا پدری اش وجود داشته باشند:در این صورت یک ششم ترکه به دایی یا خاله مادری وبقیه به طور مساوی به سایرین اختصاص می یابد .

-          اگر از میان بستگان متوفی تنها چند دایی وخاله مادری او با دایی وخاله پدری ومادری یا پدری اش وجود داشته باشند:در این صورت یک سوم ترکه سهم دایی ها وخاله های مادری است که به طور مساوی بین آنها تقسیم میشود وبقیه به سایرین میرسد که سهم آنها نیز مساوی است.

توجه:

دایی و خاله پدری :دایی وخاله متوفی که خویشاوندی آنها با مادر میت پدری است .

دایی وخاله مادری :دایی وخاله متوفی که خویشاوندی آنها با مادر میت مادری است.

دایی وخاله پدری و مادری : دایی و خاله متوفی که خویشاوندی آنها با مادر میت هم از جانب پدر است و هم مادر .

-          اگر از میان بستگان متوفی تنها یک یا چند نفر از عموها و عمه های او با یک یا چند نفر از دایی ها و خاله های او وجود داشته باشند : در ان صورت یک سوم ترکه به دایی ها و خاله ها و دو سوم به عمو ها و عمه ها می رسد . اما نحوه تقسیم بین هر یک از آنان چنین است :

نحوه تقسیم یک سوم برای دایی ها و خاله ها در فرض بالا:

1-اگر دایی ها و خاله ها همه پدری و مادری یا همه پدری یا همه مادری باشند : یک سوم ترکه بین آنها به طور مساوی تقسیم می شود .

2- اگر یکی از آنها مادری و بقیه پدری و مادری یا پدی باشند : از ترکه یک سوم به دایی یا خاله مادری و پنج ششم مابقی به دایی ها و خاله های پدری و مادری یا پدری می رسد که بین خود به نحو مساوی تقسیم می کنند .

3-  اگر چند نفر از دایی ها و خاله ها مادری باشند و بقیه پدری و مادری یا پدری : ثلث یک سوم از ترکه به دایی ها و خاله های مادری و دو سوم بقیه ( از یک سوم کل ترکه ) به خاله ها و دایی های پدری می رسد که به نحو مساوی بین همه ی آنها تقسیم می شود .

نحوه ی تقسیم دو سوم برای عمو ها و عمه ها :

1-اگر عموها و عمه ها همه پدری و مادری یا همه پدری  باشند : سهم عموها دو برابر عمه ها است .

2- اگر یکی از عمو ها یا عمه ها مادری و بقیه پدری و مادری یا پدری باشند : یک ششم دو سوم از ترکه به عمو یا عمه مادری داده می شود و پنج ششم بقیه ( از دو سوم ترکه ) بین سایرین تقسیم می شود که سهم عموها دو برابر عمه هاست .

3- در صورتی که چند نفر عمو یا عمه مادری باشند و بقیه عمو و عمه پدری و مادری یا پدری : ثلث دو سوم به عمو و عمه های مادری می رسد که به نحو مساوی بین خود تقسیم می کنند و بقیه به عمو ها و عمه های پدری و مادری  یا پدری می رسد که سهم عمو ها دو برابر عمه هاست .

نکته :

-          در تمام فرض های عنوان شده اگر آقای الف همسر داشته باشد ، سهم همسر او از ترکه یک چهارم است و اگر متوفی زن باشد و شوهر داشته باشد ، شهم شوهرش از ترکه یک دوم است .

-          در ازدواج موقت زوجین از یکدیگر ارث نمی برند .

-          اگر شوهر زن خود را طلاق دهد ( طلاقی که شوهر در یک دوره خاص یعنی عده حق برگشت و مراجعه به شوهرش دارد) و هر یک از زن و شوهر قبل از پایان آن دوره خاص (عده) بمیرد،دیگری ازاوارث می برد.

-          اگر شوهر درحال بیماری زن خود را طلاق دهد ودر ظرف یک سال از تاریخ طلاق به همان بیماری بمیرد،همسرش از او ارث می برد .(البته اگر طلاق رجعی نباشد زن در این فرض هنگا می

ارث می برد که شوهر نکرده باشد).

توجه:

گاهی اوقات حالتی پیش می آید که سهم وارث بیش از کل ترکه می شود وترکه دچار نقصان می شود ویا بر عکس از ترکه زیاد می آید .

مثال :فرض کنیم زنی فوت می کند وچند عمو وعمه و چند دایی وخانه وشوهرش ورثه او هستند .سهم دایی ها و خاله ها یک سوم و سهم شوهر یک دوم که جمعا می شود پنج ششم . بنا بر این یک ششم باقی مانده به چند عمو وعمه می رسد . در اینجا این کمی ارث بر خویشاوندان پدری وارد می شود زیرا در حالتی که زن متوفی شوهر نداشته باشد ، سهم عمو ها و عمه ها دو سوم خواهد بود اما چون شوهر شریک ورثه شده ، سهم خویشاوندان پدری کم می شود .

این قضیه در مورد وراث طبقه دوم نیز صادق است برای مثال اگر زنی فوت کند و ورثه اش اجداد و برادر و خواهر پدری و مادری با برادر و خواهر مادری باشند ، دو سوم از ترکه متعلق به خویشاوندان پدری و یک سوم از ترکه از آن خویشاوندان مادری خواهد بود حال اگر این زن دارای شوهر هم باشد یک دوم از ترکه را خواهد برد که می شود یک سوم + دو سوم + یک دوم که حاصل از کل ترکه بیشتر است . در اینجا از سهم خویشاوندان پدری کم می شود یعنی یک دوم به شوهر و یک سوم به خویشاوندان مادری و بقیه که عبارت از یک ششم است ، به خویشاوندان پدری داده می شود .

در طبقه اول نیز این نقص بر دختران وارد می شود . برای مثال سهم ارث پدر و مادر یک ششم ، دختر یک دوم و شوهر یک چهارم است  که در جمع می شود بیست و شش ، بیست و چهارم که در نتیجه دو بیست و چهارم کم می آید . در اینجا نقص بر دختر وارد می شود یعنی به جای آنکه دوازده بیست و چهارم به دختر داده شود ( یعنی 50%) ده بیست و چهارم به او تعلق خواهد گرفت .

مسئله دیگری که باید به آن توجه کرد که اگر شخصی چند زوجه داشته باشد ، حسب مورد به هریک از آنها یک چهارم یا یک هشتم تعلق خواهد گرفت که می بایست بین خودشان به طور مساوی تقسیم کنند .

بدهی های میت به بازماندگان ( ورثه )منتقل نمی شود .       

 
» موضوعات مطالب سایت «
 
 
مدرسه حقوق ایرانصفحه اصلی || درباره ما || پاسخ به سوالات شما || تماس با ما
feed-image