جرم مشهود

جرم مشهود

بسمه تعالی

اشاره : حقوق جزا که شاخه ای از علم حقوق است خود به اقسام مختلفی تقسیم می شود . مبنای هر یک از این تقسیمات متفاوت است . جرایم در یک نوع تقسیم بندی به جم عمومی ، جرم سیاسی و جرم نظامی تقسیم می گردند . از دیدگاهی دیگر جرایم به جرم عمدی ، جرم غیر عمدی و جرم جمعی ، جرم مرتبط قابل تقسیم هستند  از لحاظ دیگری نیز جرایم به جرم مطلق ، جرم مقید ، جرم ساده ، جرم مرکب ، جرم آنی ، جرم مستمر ، جرم اتفاقی ، جرم به عادت تقسیم می شوند . در تقسیم بندی دیگر به اعتبار لحظه ی مشاهده ، جرایم به جرایم مشهود و غیر مشهود تقسیم می شوند .

تعریف جرم مشهود

در تعریف جرم مشهود بین حقوقدانان و اساتید حقوق جزا اختلاف نظر وجود دارد و به همین دلیل ، تعاریف متعدد و گوناگونی از جرم مشهود به عمل آمده است . اما به طور خلاصه می توان گفت جرم مشهود جرمی است که در منظر پلیس یا مردم واقع شود یا به منزله ی آن باشد . بنابراین جرم مشهود است ، جرمی است که مرتکب آن درحین ارتکاب یا بلافاصله پس از ارتکاب دستگیر شود به طوری که دلایل ارتکاب از طرف دستگیر کننده قابل جمع اوری باشد . پایه و مبنای جرم مشهود که طریق غیر عادی و فوق العاده ی رسیدگی است ضرورت ، فوریت و سرعت است و تشریفات با طبع جرم مشهود ناساگار می باشد . در جرم مشهود تجری و جسارت مرتکب زیادتر بوده و دلایل علیه متهم محکم تر می باشد و اختیارات ضابطان دادگستری نیز بیشتر است . در حالت جرم مشهود ماموران نیروی انتظامی در امر تعقیب و تحقیق جرم مستقیماً شرکت داشته و این تکلیف تا مداخله مقام قضایی صالح ادامه می یابد و مدت آن تا 24 ساعت است مگر این که از طرف مقام قضایی صالح تمدید شود . قانون آیین دادرسی کیفری ایران همانند قوانین آیین دادرسی کیفری سایرکشورهای جهان ، در قلمرو جرایم مشهود ، برای ضابطان دادگستری اختیارت ویژه ای به رسمیت شناخته است و قانونگذار رعایت بعضی از قواعد را در مورد آنها ضروری ندانسته است . از این رو ، اختیارات  ماموران کشف جرم در خصوص حفظ آثار جرم و جلوگیری از فرار متهم در جرایم مشهود بیشتر از سایر جرایم می باشد . به نظر می رسد قانونگذار ایران در مورد جرایم مشهود بیشتر از سایر جرایم می باشد . به نظر می رسد قانونگذار ایران در مورد جرایم مشهود قصد داشته است تا از طریق توسعه حد شمول اختیارات ماموران پلیس ، حق جامعه را بیشتر مورد صیانت قرار دهد . به همین دلیل روش قانونگذار ایران منطقی به نظر می آید ، زیرا در عین این که بااصل لزوم حمایت حق اجتماع از طریق جلوگیری از محو دلایل و آثار ارتکاب جرم سازگاری دارد ، سلب کننده یا محدود کننده حق افراد نیز نیست .

از نظر قانونگذار ایران ، جرم مشهود تنها به جرایمی که بلافاصله پس از وقوع قابل رویت باشند اطلاق نمی شوند ، بلکه جرایم دیگری را نیز در بر می گیرند که اصالتاً و ماهیتاً مشهود نیستند . بنابراین مشهود  و غیر مشهود بودن یک جرم فقط به موجب قانون آئین دادرسی کیفری امکان پذیر است .

مصادیق جرم مشهود در آیین دادرسی کیفری ایران  

قانون آیین دادرسی کیفری تعریفی از جرم مشهود ارائه نداده و فقط موارد و مصادیق جرم مشهود بیان شده است . این مصادیق حصری بوده و در غیر این موارد ، جرم ، غیر مشهود محسوب می شود . قانون فوق مقرر می دارد که جرم در موارد زیر مشهود محسوب می شود :

1 – جرمی که در منظر ضابطین دادگستری ( ماموران نیروی انتظامی ) واقع شده یا بلافاصله ماموران یاد شده در محل وقوع جرم حضور یافته یا آثار جرم را بلافاصله پس از وقوع  مشاهده کنند . مثلاً فردی در حضور ماموران نیروی انتظامی فرد دیگری را کتک بزند .

2 – در صورتی که دو نفر یا بیشتر که ناظر وقوع جرم بوده اند و یا قربانی جرم بلافاصله پس از وقوع جرم شخص معینی را مرتکب جرم معرفی نمایند . مثلاً فردی که مال او به سرقت رفته بلافاصله پس از این قضیه شخص معینی را به ماموران نیروی انتظامی به عنوان دزد معرفی کند .

3 – بلافاصله پس از وقوع جرم علائم و آثار واضحه یا اسباب و دلایل جرم در تصرف متهم یافت شود یا تعلق اسباب و دلایل جرم در تصرف متهم یافت شود یا تعلق اسباب و دلایل یاد شده به متهم محرز شود . مثلاً از جیب فردی که فرد دیگری را مجروح کرده است ، یک چاقو پیدا شود .

4 – در صورتی که متهم بلافاصله پس از وقوع جرم قصد فرار داشته یا در حال فرار یا فوری پس از فرار دستگیر شود .5 -  در مواردی که صاحب خانه بلافاصله پس از وقوع جرم ورود مامورین را به خانه ی خود تقاضا کند . مثلاً فردی که از خانه ی او سرقت شده است ، بلافاصله از ماموران نیروی انتظامی تقاضای کمک کند .

6 – وقتی که متهم ولگرد باشد . ولگرد کسی است که جا و مکان معینی نداشته و شغل خاصی هم ندارد .

با توجه به طرز انشاء قانون معلوم می شود که مقنن ایران معتقد به دو قسم جرم مشهود است  که عبارتند از جرم مشهود واقعی ( موضوعی ) و جرم مشهود فرضی ( حکمی ) . جرم مشهود واقعی جرمی است که عمل مجرمانه در حضور مامور کشف جرم و یا در حضور یک دسته یا جماعت واقع می شود یا بلافاصله پس از وقوع ، خود مجرم مورد مشاهده مامور دولت قرار می گیرد یا آثار جرم مورد ملاحظه واقع می شود . این قسم جرم مشهود مبتنی بر شهادت مامور دولت یا شهادت عینی اشخاص عادی است .

اما جرم مشهود فزضی عملی است که در حقیقت مشهود نیست ولی قانونگذار به علت وضعیت خاص وقوع ، آن را مشهود تلقی می کند . احراز جرم در این قبیل موارد به کمک دلایل و نشانه های عقلی که امکان مجرم بودن فرد را متصور می سازد ، صورت می گیرد .این قبیل موارد عبارتند از : وقتی که بلافاصله پس از وقوع جرم ، به دیده شخص یا اشخاصی را مرتکب معرفی کند ، پیدا شدن علائم و آثار واضحه ی جرم یا اسباب و دلایل جرم در تصرف متهم و در زمانی نزدیک به وقوع ، احراز تعلق اسباب و دلایل جرم به متهم ، قرینه ی فرار ، ولگرد بودن متهم و درخواست صاحب خانه .

اقدامات ضابطان دادگستری در جرایم مشهود

اقدامات مامورین نیروی انتظامی در جرایم مشهود عبارتند از :

1 – قبول شکایات و اعلانات

2 – انجام معاینات محلی ( بررسی صحنه جرم )

3 – اسنماع گواهی مطلعین در محل ( تحقیقات محلی ) یا در اداره ( بازجویی از شهود )

4 – بازرسی ها ( بازرسی بدنی ، وسایل نقلیه و منزل با رعایت شرایط قانونی )

5 – ضبط و توقیف دلایل

6 – دستگیری و بازداشت حداکثر 24 ساعته ی متهمان

7 – بازجویی از متهمان

8 – تنظیم و ارائه گزارش به مقام قضایی صالح

9 – جلوگیری از امحاء دلایل

10 – اعلام جنایات و جرایم در اسرع وقت به مرجع قضایی ( در سیستم دادسرا گزارش ماموران و ضابطان باید به دادستان یا معاون وی و در صورت عدم حضور آنان به دادیار اعلام شود و در سیستم دادگاههای عمومی مثل دادگاه بخش ، به رئیس حوزه قضایی اطلاع  داده می شوند .)

آیا میدانید :

عدم آگاهی حقوقی ، نابسمانی اجتماعی را به دنبال دارد .

افزایش آگاهی های حقوقی موجب سلامت روانی ، ایجاد آسایش و امنیت می شود .

 

 
» موضوعات مطالب سایت «
 
 
مدرسه حقوق ایرانصفحه اصلی || درباره ما || پاسخ به سوالات شما || تماس با ما
feed-image